Gezondheidsmonitor
2 Participatie.svg

Armoede vermindert voor mensen de kans op een goed leven en een goede toekomst. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) stellen armoede in Nederland onder andere vast aan de hand van de lage inkomensgrens: alleenstaande € 960,- per maand en een gezin bestaande uit 2 ouders en 2 kinderen € 1810,- per maand. Maar armoede is meer dan een tekort aan financiële middelen. Het wordt ook bepaald door gezondheid, opleiding, achtergrond en kansen op de arbeidsmarkt.

In Zoetermeer hebben 6.144 huishoudens (11,4%) een inkomen tot 110% van het sociaal minimum1. Ook had één op de vijf inwoners in Zoetermeer (22%) in de afgelopen 12 maanden enige of grote moeite met rondkomen2. Dit verschilt binnen Zoetermeer tussen wijken met achterstand (30%) en de overige wijken (19%)3.

Armoede kan een negatief effect hebben op de gezondheid. Schaarste, of leven in armoede, is een belangrijke oorzaak van stress, mensen hebben veel aan hun hoofd. Dat kan gaan over de angst voor de deurbel, omdat er misschien een schuldeiser staat. Over de zorgen dat de oude wasmachine het begeeft zonder dat er geld is voor reparatie. Of over de schaamte dat de kinderen geen nieuwe kleren kunnen dragen.

Voor mensen die langere tijd leven in een situatie van schaarste worden andere zaken, zoals gezondheid, bijzaak. Mensen die in armoede leven hebben mede hierdoor ook hogere gezondheidsrisico’s en een lagere levensverwachting4. Ze verkeren over het algemeen in slechtere gezondheid dan mensen die niet in armoede leven5. Mensen die weinig tot geen geld te besteden hebben voelen zich meestal eenzamer dan mensen met meer financiële ruimte6.

Schaarste verandert je manier van denken, waardoor er vaak een beperkte mate van eigen regie aanwezig is om met je gezondheid aan de slag te gaan. Om resultaten te boeken in de aanpak van gezondheidsproblemen zal armoede of het ervaren van schaarste ook moeten worden aangepakt.

Meer cijfers over gezondheid
- De gezondheid in wijken met achterstand is minder goed dan in overige wijken. Van de inwoners van 19 jaar en ouder in Zoetermeer ervaart 27% de eigen gezondheid als ‘gaat wel’ tot ‘zeer slecht’. In wijken met achterstand is het percentage met een goede ervaren gezondheid lager dan in andere wijken, met name in Palenstein.
- Bijna vier op de tien inwoners van Zoetermeerder geeft aan een langdurige ziekte of aandoening te hebben (38%). Dit percentage is in wijken met achterstand hoger dan in overige wijken.
- Van de inwoners van Zoetermeer heeft 8% een hoog risico op een angststoornis of depressie, 38% heeft hierop een matig risico. Het percentage met een hoog risico op een angststoornis of depressie is in wijken met achterstand hoger dan in de overige wijken, met name in Palenstein (16%).
- Bijna een kwart van de inwoners (23%) van 19 tot en met 64 jaar heeft in de vier weken voor het onderzoek veel stress ervaren bij dagelijkse activiteiten. Binnen Zoetermeer is het percentage 19 tot en met 64-jarigen dat veel stress ervaart relatief hoog in wijken met achterstand: 28% versus 21% in de overige wijken.
- Het percentage inwoners in Zoetermeer dat zich matig tot ernstig uitgesloten voelt is 8%. Binnen Zoetermeer is het percentage matig tot ernstig uitgesloten inwoners in wijken met achterstand ruim twee keer zo hoog als in de overige wijken: 15% versus 6%. In Palenstein is het percentage het hoogst (17%).

Gezondheidsenquete 20163

Minder armoede

Armoede is niet zozeer een gevolg van persoonlijk falen. Het wordt volgens de theorie van schaarste gezien als een situatie van chronische schaarste van financiële middelen die het moeilijk maakt om aan die situatie te ontkomen . Mensen moeten vaak lastige keuzes maken over hun schaarse geld en tijd, bijvoorbeeld het besteden van tijd aan het doen van aanvragen of afspraken voor bijstand of het besteden van deze tijd aan het zoeken naar werk.

Schaarste legt ook een grotere druk op de cognitieve belasting8. Het plannen, overzicht houden, beslissen en het bijsturen van eigen emoties en gedrag gaat minder makkelijk. Dit leidt vervolgens weer tot een grotere neiging tot denkfouten, minder gevoel van grip, een lager zelfbeeld en verhoogde stress. Zo raken mensen ingesloten in de vicieuze cirkel van oorzaken en gevolgen van armoede9.

In het coalitieakkoord 2018-2022 'Groene, veilige stad met ambitie, thuis in de wijk'10 staat als streven het aantal Zoetermeerders dat in armoede leeft verminderen. Hiermee is de aanpak van armoede een prioriteit voor het college. Om armoede aan te pakken had Zoetermeer voor 2015-2018 een Kadernota Armoedebeleid Passend en met Perspectief11. Daarmee werd ingezet op een goed voorzieningenniveau, een groter bereik van de burgers waarvoor deze voorzieningen zijn bedoeld en het bieden van perspectief om mensen duurzaam uit de armoede te houden.

Het zou goed zijn als een dergelijk beleid voor de komende jaren wordt gecontinueerd. Ook omdat Zoetermeer in haar Visiedocument Lokaal Gezondheidsbeleid aangeeft dat ze wil bereiken dat meer inwoners in wijken waar vooral mensen met een lagere sociaal economische status wonen, een goede gezondheid ervaren. Daarbij zou in de aanpak waarin het leven in armoede en schaarste wordt aangepakt ook aandacht geschonken moeten worden aan de relatie tussen armoede en gezondheid. Gezond zijn en je vitaal voelen, maken het immers voor deze groep makkelijker om werk te vinden en om aan het werk te blijven.

Gerelateerde beleidsterreinen

  • Onderwijs, Cultuur en Welzijn
  • Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten

Advies verdere inzet

Een gedragsgerichte benadering van armoede12
Moeite hebben met rondkomen of leven in armoede is mede-veroorzaker van het bestaan van gezondheidsachterstanden en een matige persoonlijke gezondheid met beperkt verbeterpotentieel. Gezondheid verbeteren kan dus zeker ook door de financiële situatie van deze inwoners te verbeteren.

Naast een eventueel benodigde inkomensondersteuning, zou een gedragsgerichte benadering van betrokkenen kunnen zorgen voor het beperken van de nadelige gevolgen van armoede. Mede hierdoor kan ook een beter gezondheidsperspectief worden gecreëerd.

Voor de aanpak van armoede zijn interventies beschikbaar die gebaseerd zijn op gedragswetenschappelijke kennis en principes van gedragsbeïnvloeding. Ze richten zich veelal op het verminderen van de effecten van schaarste en het verhogen van deelname van mensen aan programma’s of het vergroten van het gebruik van voorzieningen die armoede terugdringen12. Ter inspiratie noemen we hier het ‘Inspiratie- en werkboek armoede, schulden en gezondheid’ van Pharos en Platform 3113.

Referenties

  1. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/zoetermeer/themas/participatie/armoede
  2. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/zoetermeer/themas/participatie/rondkomen-en-schulden
  3. Gezondheid en welzijn van 19-plussers in Zoetermeer, Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  4. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Armoede en sociale uitsluiting 2018. Den Haag/Heerlen/Bonaire꞉ Centraal bureau voor de statistiek
  5. Van Dijk, A., & van der Meer, I. Armoede en gezondheid꞉ gegevens over Den Haag. Epidemiologisch bulletin 2012, 47(2)꞉ 25-30-  www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/epidemiologisch-bulletin/epidemiologisch-bulletin-2012.htm 
  6. De Jong-Gierveld, J., & van Tilburg, T. De Jong Gierveld short scales for emotional and social loneliness tested on data from 7 countries in the UN generations and gender surveys. Eur J. Ageing 2010, 7(2)꞉ 121-130
  7. Schaarste, hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen, Mullainathan & Shafir, 2013
  8. Shah, Mullainathan & Shafir, 2012; Daminger, Hayes, Barrows & Wright, 2015; Babcock, 2012; 2014
  9. Babcock, 2016; Daminger, Hayes, Barrows & Wright, 2015; Haushofer & Fehr, 2014
  10. Groene, veilige stad met ambities, Thuis in de wijk, Coalitieakkoord Gemeente Zoetermeer 2018-2022
  11. Passend en met Perspectief, Kadernota Armoedebeleid, Gemeente Zoetermeer 2015-2018
  12. Hogeschool van Amsterdam, Lectoraat Armoede Interventies (2017). Een gedragsgerichte benadering van armoede. 2017
  13. www.gezondin.nu/nieuws/151-nieuw-inspiratie-en-werkboek-armoede-schulden-en-gezondheid
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties