Gezondheidsmonitor
2 Participatie.svg

'Iedereen doet mee'1 is waar Wassenaar zich de komende jaren voor inzet. Helaas is het niet voor iedereen vanzelfsprekend om mee te doen. Dit geldt niet alleen op het gebied van gezondheid, sociaal welbevinden of participatie, maar ook voor mensen met een laag inkomen die moeite hebben met rondkomen. Rondkomen betekent 'alle nodige uitgaven kunnen doen'2. Het kunnen meedoen wordt ook bepaald door gezondheid, opleiding, achtergrond en kansen op de arbeidsmarkt.

In Wassenaar hebben 603 huishoudens een inkomen tot 110% van het sociaal minimum3. Wassenaar wil aandacht geven aan deze in haar gemeente onzichtbare groep mensen en heeft het thema armoede/financiën opgenomen in het Beleidsplan Sociaal Domein 2018-2021.

Schulden gaan vaak samen met stress en kunnen een oorzaak zijn van gezondheidsproblemen. Zelfs bij kleine schulden kunnen er al concentratieverlies en problemen met de gezondheid ontstaan. Mensen hebben door financiële schaarste veel aan hun hoofd. Dat kan gaan over de angst voor de deurbel, omdat er misschien een schuldeiser staat, over de zorgen dat de oude wasmachine het begeeft zonder dat er geld is voor reparatie of over de schaamte dat de kinderen geen nieuwe kleren kunnen dragen.

Voor mensen die langere tijd leven in een situatie van schaarste worden andere zaken, zoals gezondheid, bijzaak. Ze hebben mede hierdoor ook hogere gezondheidsrisico’s en een lagere levensverwachting4. Ze verkeren over het algemeen in slechtere gezondheid dan mensen die niet in armoede leven5. Mensen die weinig tot geen geld te besteden hebben voelen zich meestal eenzamer dan mensen met meer financiële ruimte6.

Schaarste verandert je manier van denken, waardoor er vaak een beperkte mate van eigen regie aanwezig is om met je gezondheid aan de slag te gaan. Om resultaten te boeken in de aanpak van gezondheidsproblemen zal het ervaren van schaarste, wat betreft moeilijk rondkomen met inkomen, ook moeten worden aangepakt.

Cijfers over moeite met rondkomen
Eén op de zes inwoners in Wassenaar (16%) had in de afgelopen 12 maanden enige of grote moeite met rondkomen. Een derde van de inwoners (34%) had geen moeite met rondkomen, maar gaf wel aan dat ze moesten opletten met het doen van uitgaven.
Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Cijfers over armoede
- Bijna de helft van de minimahuishoudens (49,3%) is alleenstaand. 21,1% bestaat uit meerpersoonshuishoudens zonder kinderen, 14,9% uit eenoudergezinnen en 14,7% uit meerpersoonshuishoudens met kinderen.
- Bijna twee derde van alle minimahuishoudens (63,9%) moest in 2016 drie jaar of langer rondkomen van een inkomen tot 110% van het wettelijk sociaal minimum.
- In totaal groeide 5% van de kinderen en jongeren (0 tot en met 17 jaar) in Wassenaar in 2016 op in een huishouden met een inkomen tot 110% van het wettelijk sociaal minimum. Het gaat in totaal om 290 kinderen. In 2012 groeide 4,3% van de kinderen op in een minimahuishouden.
- Van de kinderen in eenoudergezinnen groeit ongeveer een op de vijf (22,1%) op in een minimahuishouden. Bij kinderen in meerpersoonshuishoudens ligt dit percentage op 3,1%3.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018

Minder moeite met beperkte financiële middelen

Moeite met rondkomen en armoede zijn niet zozeer een gevolg van persoonlijk falen. Ze worden volgens de theorie van schaarste gezien als een situatie van chronische schaarste van financiële middelen, die het moeilijk maakt om aan die situatie te ontkomen7. Mensen moeten vaak lastige keuzes maken over hun schaarse geld en tijd, bijvoorbeeld het besteden van tijd aan het doen van aanvragen of afspraken voor bijstand of het besteden van deze tijd aan het zoeken naar werk.

Schaarste legt ook een grotere druk op de cognitieve belasting8. Het plannen, overzicht houden, beslissen en het bijsturen van eigen emoties en gedrag gaat minder makkelijk. Dit leidt vervolgens weer tot een grotere neiging tot denkfouten, minder gevoel van grip, een lager zelfbeeld en verhoogde stress. Zo raken mensen ingesloten in de vicieuze cirkel van oorzaken en gevolgen van armoede9.

In het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Wassenaar Zelfstandig en Verantwoordelijk’10 is onder minimabeleid en participatie opgenomen, dat het belangrijk is dat armoede (vroegtijdig) wordt gesignaleerd. Hiermee is de aanpak van armoede een prioriteit van het college. Inzet is er onder andere op gericht dat inwoners, jongeren en volwassenen kunnen blijven meedoen, sociale contacten hebben, kunnen meedoen op school en economisch zelfredzaam zijn/worden.

Gerelateerde beleidsterreinen

  • Onderwijs, Cultuur en Welzijn
  • Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten

Advies verdere inzet

Een gedragsgerichte benadering van armoede11

Het zou goed zijn als in het Beleidsplan Sociaal Domein 2018-20221 naast het leven in armoede en schaarste aandacht wordt geschonken aan de relatie tussen armoede en gezondheid. Gezond zijn en je vitaal voelen maken het immers voor deze groep makkelijker om werk te vinden en om aan het werk te blijven.

Leven met beperkte financiële middelen is mede-veroorzaker van het bestaan van gezondheidsachterstanden. Sommige inwoners van Wassenaar ervaren een matige persoonlijke gezondheid met beperkt verbeterpotentieel. Gezondheid verbeteren betekent dus de financiële situatie van deze inwoners verbeteren. Naast de benodigde inkomensondersteuning kan een gedragsgerichte benadering van betrokkenen zorgen voor het beperken van de nadelige gevolgen van armoede en mede daardoor een beter gezondheidsperspectief creëren.

Het is belangrijk om in te zetten op drie doelen11:

  • Beperk de kosten van armoede
  • Creëer een buffer
  • Empower

Interventies

Voor de aanpak van armoede zijn interventies beschikbaar, die gebaseerd zijn op gedragswetenschappelijke kennis en principes van gedragsbeïnvloeding. Ze richten zich veelal op het verminderen van de effecten van schaarste en het verhogen van deelname van mensen aan programma’s of het vergroten van het gebruik van voorzieningen die armoede terugdringen. Dit doen ze vaak door aanpassingen in de omgeving12: de vormgeving van voorlichtingsmateriaal, informatie op websites, maar ook in de voorwaarden die gesteld worden aan degene die geïnteresseerd is om deel te nemen aan of in aanmerking wil komen voor een voorziening of hulpprogramma.

Ter inspiratie noemen we hier het ‘Inspiratie- en werkboek armoede, schulden en gezondheid’ van Pharos en Platform 3112.

Referenties

  1. Iedereen doet mee, Beleidsplan Sociaal Domein, 2018-2021, Gemeente Wassenaar Gemeente Voorschoten
  2. Van Dale woordenboek - www.vandale.nl
  3. Hak, A, Schoot Uiterkamp, T. Armoedemonitor gemeente Wassenaar 2016. KWIZ: Groningen; 2017
  4. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Armoede en sociale uitsluiting 2018
  5. Van Dijk, A., & van der Meer, I. Armoede en gezondheid꞉ gegevens over Den Haag.Epidemiologisch bulletin 2012, 47(2)꞉ 25-30 - www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/epidemiologisch-bulletin/epidemiologisch-bulletin-2012.htm
  6. De Jong-Gierveld, J., & van Tilburg, T. De Jong Gierveld short scales for emotional and social loneliness tested on data from 7 countries in the UN generations and gender surveys. Eur J. Ageing 2010, 7(2)꞉ 121-130
  7. Schaarste, hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen, Mullainathan & Shafir, 2013
  8. Shah, Mullainathan & Shafir, 2012; Daminger, Hayes, Barrows & Wright, 2015; Babcock, 2012; 2014
  9. Babcock, 2016; Daminger, Hayes, Barrows & Wright, 2015; Haushofer & Fehr, 2014
  10. Coalitieakkoord 2018-2022, Wassenaar Zelfstandig en Verantwoordelijk, Een aantrekkelijk en duurzaam dorp voor iedereen, Gemeente Wassenaar
  11. Hogeschool van Amsterdam, Lectoraat Armoede Interventies (2017). Een gedragsgerichte benadering van armoede
  12. www.gezondin.nu/nieuws/151-nieuw-inspiratie-en-werkboek-armoede-schulden-en-gezondheid
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties