Gezondheidsmonitor
8 Leefstijl.svg

Wanneer wordt gamen een verslaving? Is het verstandig om de smartphone onder het kussen te leggen? Wat is wel en wat is geen gezond mediagebruik? Het is lastig om hier harde uitspraken over te doen, aangezien er onvoldoende onderzoek naar is gedaan. Toch is wel te zeggen dat goed en bewust omgaan met media leuk is en ruimte biedt aan welzijn en aan gezond opgroeien. Dit omdat het de kans op gezondheidsproblemen, zoals overgewicht en slaapgebrek, verkleint. Dat vraagt wel zelfbeheersing en begrenzing en dát moeten jongeren vaak nog leren. Dat zij media altijd en overal kunnen gebruiken, betekent niet dat ze dit ook moeten doen1.

Media spelen een steeds belangrijker rol in onze samenleving. We kunnen haast niet meer zonder en onze communicatie is ingrijpend veranderd. Dit raakt alle lagen van de bevolking, in alle fases van het leven. Vooral bij jongeren is het van belang om gezond mediagebruik en mediawijsheid te stimuleren. Zij maken immers geen onderscheid meer tussen online en offline gedrag, veel van hun sociale leven speelt zich online af.

Mediawijsheid

De term 'Mediawijsheid' staat voor de verzameling competenties die men nodig heeft om actief en bewust deel te kunnen nemen aan de mediasamenleving2. Dit is verder uitgewerkt in het Mediawijsheid Competentiemodel3, waarin tien competenties zijn benoemd verdeeld in de niveaus:

  1. begrip
  2. gebruik
  3. communicatie en strategie

Ongezond gebruik van media

Het overgrote deel van de jongeren heeft zijn sociale media- en gamegedrag prima onder controle. Bij een kleine groep is echter sprake van risicovol gedrag. Als een jongere moeite heeft om het gebruik van sociale media onder controle te houden wordt gesproken van problematisch gebruik. Kenmerken hiervan zijn:

  • overmatige aandacht voor sociale media en buitensporig gebruik hiervan
  • slechter slapen
  • verwaarlozing van huiswerk, school en sociale contacten

Dit kan leiden tot verminderde schoolprestaties, slaaptekort en vereenzaming. De relatie tussen langdurig tv-kijken of computergebruik en overgewicht bij jongeren is ook aangetoond. Daarnaast speelt smartphonegebruik een rol bij één op de vijf fietsongelukken waarbij jongeren betrokken zijn. Problematisch gamen vertoont grote sociale en fysieke gelijkenissen met andere verslavingen, waaronder gok- en genotmiddelenverslavingen4.

Ook het moment of tijdstip van mediagebruik kan ongezond zijn. Zo heeft het gebruik van smartphone of tablet vlak voor het slapen negatieve gevolgen voor de nachtrust. De lichtsterkte (lux) stelt de aanmaak van melatonine uit, waardoor je moeilijk in slaap valt. Ook een opwindende game vlak voor het slapen is niet bevorderlijk voor een goede nachtrust. De hersenen blijven nog lang na het spelen actief5.

Cyberpesten

Cyberpesten is pesten via media zoals internet of een mobiele telefoon. Cyberpesten is vaak extremer dan gewoon pesten, omdat de pester de emoties van het slachtoffer niet ziet en daardoor eerder dingen doet die hij anders nooit zou zeggen, schrijven of doen. De slachtoffers weten vaak niet door wie ze gepest worden en voelen zich daardoor machteloos. Het slachtoffer kan zich ook erg onveilig gaan voelen, het pesten dringt namelijk door in zijn persoonlijke leefwereld, zijn eigen huis. Dit drijft het slachtoffer vaak tot wanhoop6.

- In 2015 is 3% van de jongeren (12 tot en met 18 jaar) in Leidschendam-Voorburg wel eens gepest via internet. Dit is vergelijkbaar met 2010 toen 5% van de jongeren via internet werd gepest.
- Bijna acht op de tien jongeren (77%) van 12 tot en met 18 jaar in Leidschendam-Voorburg zijn dagelijks actief op sociale media. Voor Zuid-Holland West is dit 79%, voor Haaglanden 77%.
- Vooral meisjes zijn (bijna) dagelijks actief op sociale media (84% versus 69% van de jongens).
- 3% van de jongeren in Leidschendam-Voorburg heeft risico op problematisch gebruik van sociale media.
- Dagelijks gamen gebeurt vooral door jongens: 39% ten opzichte van 7% bij de meisjes6.

De grote verschillen in de percentages tussen jongens en meisjes kunnen de gemeente handvatten bieden voor de aanpak.

Gehoorschade

Bij ongezond mediagebruik horen ook de mogelijke risico’s op gehoorschade. Gehoorschade ontstaat doordat trilharen in het binnenoor blijvend beschadigd zijn. In ernstige gevallen leidt dit tot levenslange handicaps als oorsuizingen, geluidsvervorming en gehoorverlies. De mogelijke gevolgen zijn sociale isolatie, stress, concentratie-, leer- en slaapproblemen en in het ergste geval levenslange (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid.

Meestal ontstaan gehoorproblemen geleidelijk, maar gehoorschade is onomkeerbaar en heeft een grote sociale impact. Zo is gehoor voor kinderen van belang voor een goede taalontwikkeling en is een goed gehoor nodig om veilig deel te kunnen nemen aan het verkeer. Met name voor fietsers is het belangrijk om naderend verkeer goed te kunnen horen. Vanaf 80 decibel kan geluid schadelijk zijn, dat is bijvoorbeeld het geluid van een haardroger of langs een drukke autoweg. De beschadiging kan in één keer gebeuren als het geluid erg hard is, maar gebeurt ook als je te vaak of langdurig aan hard geluid wordt blootgesteld7.

- Van de 12- tot en met 18-jarigen in Leidschendam-Voorburg heeft 35% wel eens last van het gehoor. Dit was in 2010 hetzelfde en is vergelijkbaar met de regio’s Zuid-Holland West (31%) en Haaglanden (33%).
- Zij hebben dit vooral tijdens of na een bezoek aan een concert/festival/dance event (27%), tijdens of na een school- of verenigingsfeest (22%) en tijdens of na het luisteren met een koptelefoon/oortjes (13%).
- Van de jongeren draagt 33% dagelijks oortjes op straat om muziek te luisteren of filmpjes te kijken op hun mobiel. Ter vergelijking: voor Zuid-Holland West is dit 32% en voor Haaglanden is dit 34%6.

Integrale aanpak

Preventieve maatregelen rond mediagebruik voor de jeugd zijn de ingang voor grote gezondheidswinst in de toekomst. Om te beginnen kan dit door jongeren bewust te maken van de risico’s van:

  • sociale media en gamen
  • op een te hoog volume muziek luisteren via oortjes of koptelefoon
  • zonder gehoorbescherming festivals en concerten bezoeken8

Naast het aanspreken van de jeugd zelf, speelt ook de omgeving een belangrijk rol. Ouders kunnen een rol vervullen in het voorkomen van problematisch sociale media gebruik en gamen door het stellen van regels over de inhoud van het internetgebruik, het laten zien van gezond voorbeeldgedrag en het effectief reageren op excessief gebruik. Echter, strenge regels ten aanzien van de inhoud van het internetgebruik en sterk negatief reageren op het excessieve internetgebruik van het kind lijken minder effectief te zijn6.

Scholen spelen ook een belangrijke rol bij het aanleren van mediawijsheid. Door op school structureel aandacht te besteden aan bewust, veilig en positief gebruik van digitale media, worden jongeren mediawijs en leren ze hun eigen en andermans grenzen te respecteren.

Ook gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om de veiligheid en gezondheid van burgers zoveel mogelijk te waarborgen. Dit kan door het ontwikkelen van beleid op (bewustwording van) risico’s, voorlichting én handhaving, bijvoorbeeld ten aanzien van (de beperking van het geluidsniveau bij) publieksevenementen. De Wet publieke gezondheid en vanaf 2021 de Omgevingswet bieden gemeenten een wettelijke basis voor gerichte geluidvoorschriften. Het gaat dan om het beschermen, bevorderen en bewaken van de gezondheid van de bevolking.

Referenties

  1. Loket Gezond Leven - Sociale media en Gezonde school
  2. www.beeldengeluid.nl/kennis/kennisthemas/mediawijsheid-bij-beeld-en-geluid
  3. Door Mediawijzer.net, het landelijk expertisecentrum van het ministerie van OCW dat tot doel heeft om de mediawijsheid van kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar te bevorderen.
  4. Gezondheidsmonitor GGD Haaglanden 2018
  5. Loket Gezond Leven - Sociale media en Gezonde school
  6. Gezondheid en Leefstijl Jongeren Leidschendam-Voorburg 2016, GGD Haaglanden
  7. www.hoorstichting.nl/het-gehoor/werking-van-het-gehoor/functies-van-het-gehoor
  8. www.ncj.nl/richtlijnen/alle-richtlijnen/richtlijn/?richtlijn=33&rlpag=1684
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties