Gezondheidsmonitor
9 Leefomgeving.svg

Een gezonde leefomgeving is een omgeving, buiten en binnenshuis, die als prettig wordt ervaren, die bijdraagt aan de ervaren gezondheid en uitnodigt tot gezond gedrag. De druk op de gezondheid door omgevingsfactoren (geluid, lucht, water, bodem, externe veiligheid) moet daarbij zo laag mogelijk zijn. Daarnaast is in een gezonde leefomgeving het risico op infecties beperkt en wordt gezonde (en duurzame) mobiliteit gestimuleerd.

In het Coalitieakkoord Leidschendam-Voorburg 2018-2022 'Samen aan Zet' gaat de gemeente er vanuit dat een groene omgeving ook een leefbare omgeving is en dat de gemeente daarom bijvoorbeeld inzet op behouden van aanplant van nieuwe bomen. In de op te stellen omgevingsvisie komt ook veel aandacht voor het groene karakter van de gemeente.

Zo’n groene leefomgeving nodigt uit tot sporten, spelen en bewegen en heeft voldoende, passend groen en 'blauw' (water) van goede kwaliteit. Er zijn gezonde, veilige en duurzame woningen, scholen, kinderopvang, gebouwen en passende voorzieningen. Ten slotte is een gezonde leefomgeving voldoende divers en veilig. Zij houdt ook rekening met de behoeften van (toekomstige) bewoners en specifieke (gevoelige) bevolkingsgroepen, zoals kinderen en mensen met chronische ziekten1.

In de Leefbarometer krijgen alle gemeenten een score voor hun totale leefbaarheid2. Leidschendam-Voorburg kreeg in 2016 een 'goed'. Dit is iets hoger dan de scores in de voorgaande jaren. Nederland krijgt in 2016 een ruim voldoende voor de totale leefbaarheid.

Buitenruimte en groen

Een groot deel van het openbare leven speelt zich af in de buitenruimte. Mensen ontmoeten elkaar op straat, op pleinen en in parken. Een aantrekkelijke buitenruimte is belangrijk voor de stad. Het is een plek waar je graag bent en die uitnodigt om vaker terug te komen. Het stimuleert ontmoeting en motiveert mensen om er te spelen, sporten of ontspannen. Dit bevordert de gezondheid van de inwoners. Contact met groen vermindert en herstelt (chronische) stress en biedt recreatie- en sportmogelijkheden, waardoor mensen meer gaan bewegen3.

In Leidschendam-Voorburg is het percentage inwoners (19 jaar en ouder) dat groen belangrijk vindt en tegelijk vindt dat er onvoldoende groen is in de buurt met 6% lager dan dat van de regio Zuid-Holland West4 (9%)5.

In de woonvisie van de gemeente krijgt het behoud van het groene karakter een belangrijke plek.

De buitenruimte gaat ook over een groene stad, die bestendig is tegen klimaatverandering, zoals hittestress en overvloedige regenval. In het coalitieakkoord wordt geconstateerd dat we als gevolg van klimaatverandering vaker te maken krijgen met extreem weer en dat de gemeente voorbereid wordt op bijvoorbeeld hevige regen- en sneeuwbuien (klimaatadaptatie). Bijvoorbeeld door te zorgen voor meer groen en voldoende waterberging.

Luchtkwaliteit

Luchtverontreiniging beïnvloedt de gezondheid nadelig. Fijnstof en stikstofdioxide vormen samen met ozon de belangrijkste luchtverontreinigende stoffen als het gaat om de gezondheid. Hoewel de gezondheidsrisico’s door afname van concentraties minder zijn geworden, veroorzaken de huidige luchtverontreinigingsniveaus nog steeds een verkorting van de gemiddelde gezonde levensverwachting met meer dan een jaar6.

De grootste bron van luchtvervuiling in Leidschendam-Voorburg is het wegverkeer. De hoogste concentraties fijnstof vind je met name langs drukke wegen (meer dan 10.000 motorvoertuigen per dag). In Leidschendam-Voorburg zijn dit de snelwegen A4, A12, N14, de Noordsingel en de Prins Bernhardlaan7.

Vanwege luchtvervuiling moet er aandacht blijven voor de nieuwe locaties voor scholen en kinderopvang. Die moeten niet vlakbij verkeersaders komen te liggen. Bij nieuwbouw van woningen is het van belang dat problemen voorkómen worden. Zo moet bijvoorbeeld aandacht zijn voor de positionering van woningbouw en moet kritisch gekeken worden naar de (risico’s van de) positie van kantoorpanden, die omgebouwd worden naar woningen.

Het is positief dat de gemeente in haar Duurzaamheidsagenda 2016-2020 “Op weg naar een duurzamer Leidschendam-Voorburg” aandacht heeft voor luchtkwaliteit.

De verwachting is dat de bijdrage van houtrook aan luchtverontreiniging belangrijker wordt, omdat het gebruik van de houtkachel als hernieuwbare energiebron kan toenemen door klimaat- en energiebeleid. Een kwart (24%) van de inwoners van Haaglanden (19 jaar en ouder) heeft in het afgelopen jaar matige tot ernstige geurhinder van (hout)stook ervaren. In Leidschendam-Voorburg was dit 23%4

Geluidshinder

49% van de inwoners van Leidschendam-Voorburg (19 jaar en ouder) heeft in het afgelopen jaar matige geluidshinder ervaren, 2% van de inwoners ervoer ernstige geluidshinder. Wegverkeer is de belangrijkste bron van geluidshinder in Leidschendam-Voorburg, waarbij het vooral gaat om brommers/scooters (32%) en wegverkeer op wegen waar het verkeer niet harder mag dan 50 km/uur (24%)5.

Het verbeteren van verkeerssituaties in de stad en het verminderen van geluidshinder kunnen de leefbaarheid van de stad vergroten en de door burgers ervaren stress verminderen. De belangrijkste gezondheidseffecten van blootstelling aan geluid in de woonomgeving zijn hinder en slaapverstoring. Hinder kan leiden tot stress en blootstelling aan geluid kan leiden tot een verminderd prestatievermogen en leerproblemen bij kinderen5. Bij een geluidsbelasting van meer dan 60 decibel neemt het risico op hart- en vaatziekten aantoonbaar toe.

In het Actieplan Geluid 2018-2023 zet de gemeente in op technische maatregelen om de geluidproductie door verkeer en geluidbelasting van gevels te verminderen. Er is echter onvoldoende aandacht voor het stimuleren van gezonde mobiliteit (lopen, fietsen) en gebruik van openbaar vervoer als maatregelen om te zorgen voor minder verkeer. Naast het beperken van geluidhinder zou dat ook bijdragen aan vermindering van de luchtverontreiniging en meer bewegen.

Gezond binnenmilieu

Voor een gezonde leefomgeving is meer nodig dan alleen een aantrekkelijke buitenruimte. Een gezonde leefomgeving gaat ook over een gezond binnenmilieu én gezondheid.

Een slecht binnenmilieu heeft effect op de gezondheid van bewoners, vooral bij groepen die hiervoor extra gevoelig zijn, zoals kinderen, ouderen en mensen met luchtwegklachten. Het binnenmilieu wordt voor een groot deel bepaald door de kwaliteit van de buitenlucht, maar binnen kan de lucht ook slechter worden door bijvoorbeeld vocht, stoffen uit meubels, bouwmaterialen en schoonmaakmiddelen.  Ook het binnenmilieu op scholen, zowel bestaande bouw als nieuwbouw, blijft de aandacht vragen.

Vocht en schimmel

In een vochtige woning kan schimmel ontstaan en komen meer huisstofmijten voor. Dit kan zorgen voor meer luchtwegklachten, allergieën, luchtweginfecties en astma (zowel het ontstaan ervan als de toename van klachten).

10% van de inwoners van Leidschendam-Voorburg (19 jaar en ouder) heeft in 2016 last gehad van vocht of schimmel in de woon- of slaapkamer. Dit zijn ongeveer 5.500 inwoners. Dit is hoger dan in de regio Zuid-Holland West (7%) en gelijk aan Haaglanden (10%)8.

Mensen met een laag inkomen wonen vaak in woningen van een slechtere kwaliteit met beperkte isolatie- of ventilatiemogelijkheden. Hierdoor zijn er sneller problemen met vocht en schimmel. De gemeente heeft hierin een verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld afspraken over toezicht en handhaving maken met woningcorporaties of ondersteunen bij sanering van woningen.

Daarnaast is het van belang te blijven voorlichten op het gebied van binnenmilieu. Alle inwoners hebben immers vanuit eigen regie ook een verantwoordelijkheid. Zij hebben echter niet altijd de mogelijkheden deze problematiek zelf op te pakken. Op dit punt is grote gezondheidswinst te behalen9.

Integrale aanpak

In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2018) staat gemeld dat een ongezond binnen- en buitenmilieu in de toekomst 4% van de ziektelast veroorzaakt, met luchtverontreiniging als belangrijkste oorzaak10.

De omgeving waarin we wonen, werken en leren heeft op allerlei manieren invloed op onze gezondheid. Vanwege de invloed van milieufactoren op de gezondheid is aandacht voor gezondheidsbescherming nog steeds noodzakelijk. Het RIVM geeft aan dat van de gevallen van ziekten en vervroegd overlijden, die zijn gerelateerd aan milieufactoren, 99% wordt veroorzaakt terwijl wél aan de (milieu)norm wordt voldaan11. Ook het recente advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur 'De stad als gezonde habitat' (2018) betoogt dat de meeste gezondheidswinst te behalen is door een combinatie van gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering.

De Omgevingswet biedt een mooie basis doordat het belang van gezondheid in het fysieke domein hierin is verankerd. De komende jaren moet dit vertaald worden naar regionaal en lokaal niveau. In Leidschendam-Voorburg krijgt dit vorm in het Kompas voor de Leefomgeving, een eerste stap naar een Omgevingsvisie.

Gerelateerde terreinen

  • Sociaal domein
  • Ruimtelijk domein
  • Dienstverlening

Referenties

  1. GGD GHOR Nederland- 'Kernwaarden voor een gezonde leefomgeving' (2018)
  2. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). www.leefbaarometer.nl/tabel.php
  3. Gezondheidsraad, Gezond groen in en om de stad. Nr. 2017/05, Den Haag 15 juni 2017
  4. Regio Zuid- Holland West is Haaglanden zonder Den Haag
  5. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  6. Maas R, Fischer P, Wesseling J, Houthuijs D, Cassee F. Luchtkwaliteit en gezondheidswinst. Bilthoven: RIVM, april 2015
  7. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  8. Gezondheidsenquête 2016: www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/gezondheidsmonitoren-en-rapportages/gezondheid-en-leefstijl-volwassenen-en-ouderen.htm
  9. De e-learning koolmonoxide is beschikbaar op de website van GGD Haaglanden, zie: www.ggdhaaglanden.nl/gezondheidsadvies/woon-gezond/koolmonoxide.htm
  10. VTV-2018, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) www.vtv2018.nl/leefstijl-en-omgeving
  11. Maas R, Fischer P, Wesseling J, Houthuijs D, Cassee F. Luchtkwaliteit en gezondheidswinst. Bilthoven
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties