Gezondheidsmonitor
2 Participatie.svg

Deze tekst beschrijft de achterstandsscores voor de verschillende wijken in de gemeente Den Haag in de periode 1995 – 2017. Sinds 1995 kent de gemeente Den Haag een indeling van wijken op basis van achterstandsscores. Behalve in 1997 en 2002 zijn deze indicatoren jaarlijks geactualiseerd voor de buurten, wijken en stadsdelen in Den Haag. De samenstelling van de achterstandsscore bestond aanvankelijk uit vijf indicatoren, namelijk het aandeel etnisch culturele groepen, het gemiddeld inkomen, het aandeel langdurig werklozen, de huurpunten en de sociaaleconomische factor.

In de loop van de tijd is voor een aantal indicatoren een alternatief gekozen. Sinds 2017 bestaat de achterstandsscore uit de volgende indicatoren: het aandeel etnische culturele groepen, het gemiddeld persoonlijk inkomen, het aandeel langdurig werklozen (langer dan 4 jaar), de gemiddelde WOZ-waarde van woningen en het aandeel verhuizingen in de laatste 3 jaar. De scores worden berekend ten opzichte van het gemiddelde voor geheel Den Haag. Een score van 0 is gemiddeld, een negatieve score (-) betekent geen achterstand en een positieve score (+) betekent wel achterstand. De achterstandsscores worden, op basis van grootte, ingedeeld in 5 klassen. Klasse 1 (scores van 15 en hoger) betekent de meeste achterstand, klasse 5 (scores van -15 en lager) de minste achterstand. Scores voor gebieden met minder dan 500 inwoners worden niet berekend.7,8

Ook beschrijft deze tekst de statusscores in Den Haag in de periode 1998 – 2017. Tot slot wordt, voor het jaar 2017, een vergelijking gemaakt tussen de achterstandsscores en de statusscores. De gegevens zijn afkomstig van Den Haag in Cijfers en het Sociaal en Cultureel Planbureau.8,9

Achterstandsscores (alle leeftijden)

De Schildersbuurt, het Transvaalkwartier en Moerwijk hebben de meeste achterstand

In 2017 hebben de Schildersbuurt (15,6), het Transvaalkwartaar (14,5) en Moerwijk (12,2) de hoogste achterstandsscores en daarmee de meeste achterstand. In totaal zijn er 13 wijken met achterstand (achterstandsscore > 0). De wijken Van Stolkpark / Scheveningse Bos (-22,3), Westbroekpark/Duttendel (-23,9) en Vogelwijk (-25,5) hebben de laagste (meest gunstige) scores (figuur 1).8

Achterstand in de stadsdelen Centrum, Laak en Escamp

De wijken kunnen gegroepeerd worden in acht stadsdelen. In 2017 zijn Centrum en Laak de stadsdelen met de meeste achterstand (achterstandsscores respectievelijk 7,2 en 10,9). Ook Escamp heeft enige achterstand (achterstandsscore 4,4). De overige stadsdelen hebben geen achterstand (score < 0).8

Figuur 1. Achterstandsscore naar wijk. Den Haag, 2017.a
DH_2.7_Sociale_status_van_wijken_f1

Het Zeeheldenkwartier heeft sinds 2012 geen achterstand meer

Naast recente achterstandsscores geven ook trends over de tijd in deze scores informatie over de ontwikkeling van de sociaaleconomische status van wijken. In de periode 1995-2017 nam de achterstandsscore in 8 van de 42 Haagse wijken af, en werd daarmee dus gunstiger.a In de Schildersbuurt, het Transvaalkwartier en de Stationsbuurt nam de score af, maar bleef er gedurende de hele periode wel sprake van achterstand. Andere wijken waarin de score afnam zijn het Regentessekwartier, Centrum, het Valkenboskwartier en het Zeeheldenkwartier. De eerste drie wijken hebben in 2017 nog enige achterstand. Het Zeeheldenkwartier heeft sinds 2012 geen achterstand meer. Ook in het van Stolkpark/Scheveningse Bos nam de score af in de afgelopen 23 jaar. In deze wijk was over de gehele periode geen sprake van achterstand (figuur 2).8

In de afgelopen vijf jaar (periode 2012-2017) zijn de achterstandsscores in vrijwel alle wijken van Den Haag redelijk stabiel. Alleen in de Stationsbuurt en het van Stolkpark / Scheveningse Bos is de score (iets) afgenomen.

a In de analyse is gekeken naar een afname van 5 punten of meer over de gehele periode.

Figuur 2. De wijken waarin de achterstandsscore is afgenomen in de periode 1995 – 2017. Den Haag. a,b
DH_2.7_Sociale_status_van_wijken_f2

Sinds 2010 achterstand in Mariahoeve en Marlot

Sinds 1995 nam de achterstandsscore in 13 van de 42 Haagse wijken toe.b In Moerwijk, Morgenstond en Bouwlust/Vrederust was er al in 1995 sprake van (enige) achterstand. Deze werd groter in de periode 1995-2017. In Rustenburg/Oostbroek en Mariahoeve/Marlot was er in 1995 nog geen sprake van achterstand maar ontstond dit in de loop der jaren. In Rustenburg/Oostbroek is sinds 2001 sprake van achterstand, in Mariahoeve/Marlot sinds 2010 (achterstandsscore > 0).

Ook in een achttal andere wijken nam de achterstandsscore toe in de loop der jaren. In deze wijken is echter in geen enkel jaar sprake geweest van een achterstandsscore groter dan 0 (figuur 3).8

Zoals eerder benoemd zijn de achterstandsscores in de afgelopen vijf jaar in vrijwel alle wijken van Den Haag redelijk stabiel. In geen enkele wijk was er in de afgelopen vijf jaar een duidelijk toename van de score.

b In de analyse is gekeken naar een toename van 5 punten of meer over de gehele periode.

Figuur 3. De wijken waarin de achterstandsscore is toegenomen in de periode 1995 – 2017.Den Haag. a,b
DH_2.7_Sociale_status_van_wijken_f3

Statusscores (alle leeftijden)

Naast de achterstandsscores geven ook de statusscores, zoals berekend door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), een beeld van de sociale status van de Haagse wijken. Deze scores worden niet berekend per wijk maar per 4-positie postcodegebied. Voor de statusscores geldt: hoe hoger de score, hoe hoger de sociale status van de wijk. In de huidige analyse zijn wijken met een score van -2 of kleiner ingedeeld als ‘zeer lage sociale status’, wijken met een score van 2 of hoger hebben een ‘zeer hoge sociale status’. In totaal worden 7 categorieën onderscheiden. Figuur 4 geeft de grenswaarden van de verschillende categorieën weer.

Laagste statusscore in de Schildersbuurt

In 2017 hebben de Schildersbuurt-West en Schildersbuurt-Noord (postcodegebieden 2525 en 2526) de laagste statusscores: -4,83 respectievelijk -6,24. In totaal zijn er in Den Haag 15 postcodegebieden met een zeer lage statusscore. De Vogelwijk (postcodegebied 2566), Benoordenhout (2596), Oostduinen (2597) en het Statenkwartier (2582) hebben een zeer hoge statusscore (figuur 4).9

(Zeer) lage statusscores in de stadsdelen Centrum, Laak en Escamp

Door de scores van verschillende postcodegebieden binnen een stadsdeel te wegen, kan een totaalscore per stadsdeel berekend worden. In 2017 hebben de stadsdelen Centrum, Laak en Escamp een (zeer) lage statusscore. De overige stadsdelen hebben een gemiddelde tot hoge statusscore.9

Figuur 4. Statusscore naar 4-positie postcodegebied. Den Haag 2017. a
DH_2.7_Sociale_status_van_wijken_f4

Het Zeeheldenkwartier heeft sinds 2010 een positieve statusscore

In de periode 1998 - 2017 nam de statusscore in 17 van de 62 Haagse postcodegebieden toe.c De sterkste stijgers waren het Willemspark (postcodegebied 2514), Zeeheldenkwartier (2518), Belgisch park (2587), Spoorwijk (2524), Wateringen Noord-Oost (2548), Omgeving Rijswijkse Landingslaan (2497), Kruidenveldbuurt (2492) en Ganzehoef Plantsoen (2496).

In het Zeeheldenkwartier steeg de statusscore van iets lager dan gemiddeld in 1998 naar iets hoger dan gemiddeld in 2017. Dit postcodegebied heeft sinds 2010 een positieve statusscore. In het Belgisch Park steeg de statusscore, met enige schommelingen, van gemiddeld naar hoog. In het Willemspark steeg de score van iets hoger dan gemiddeld naar hoog. Ook in de Spoorwijk (2524) nam de statusscore toe, maar bleef wel over de gehele periode (zeer) laag (figuur 5).9

Den Haag kent een drietal Vinexwijken: Wateringse Veld, Leidschenveen en Ypenburg. In totaal bestaan deze wijken uit 6 postcodegebieden. In vier van deze postcodegebieden was de statusscore in de eerste meting laag (score < 1) maar nam direct daarna toe. In de andere twee postcodegebieden is de statusscore vanaf de eerste meting hoog geweest.

c In de analyse is gekeken naar een toename van 1 punt of meer over de gehele periode.

Figuur 5. De wijken waarin de statusscore het meest is toegenomen in de periode 1998 – 2017.Den Haag.a
DH_2.7_Sociale_status_van_wijken_f5

Sterkste daling van de statusscore in de Schildersbuurt en het Zuiderpark

In 14 van de 62 postcodegebieden nam de statusscore in de afgelopen tien jaar af.d De daling was het grootst in de Schildersbuurt (postcodegebieden 2525 en 2526) en het Zuiderpark (2533). Ook in Moerwijk-Zuid (2532), Laakhaven-West (2521), de Zijden, Steden en Zichten (2543) en Oostbroek-Zuid (2571) was een flinke daling zichtbaar (figuur 6).9

d In de analyse is gekeken naar een afname van 1 punt of meer over de gehele periode.

Figuur 6. De wijken waarin de statusscore het meest is afgenomen in de periode 1998 – 2017. Den Haag.a
DH_2.7_Sociale_status_van_wijken_f6

Duindorp scoort gemiddeld op de achterstandsscore, maar laag op de statusscore

De achterstandsscores en de statusscores zijn gebaseerd op verschillende indicatoren. De statusscore is gebaseerd op het inkomen, de opleiding en positie op de arbeidsmarkt van de inwoners in de wijk. De achterstandsscore bevat, naast indicatoren die samenhangen met inkomen, woningwaarde en positie op de arbeidsmarkt, ook de etnisch culturele samenstelling en het aantal verhuisbewegingen in een wijk.

Op stadsdeelniveau laten de achterstandsscores en de statusscores een vergelijkbaar beeld zien. De stadsdelen Centrum, Laak en in iets mindere mate Escamp hebben de meeste achterstand dan wel de laagste sociale status. Ook op het niveau van wijken en postcodes geven beide scores in grote lijnen hetzelfde beeld. Beide indicatoren laten zien dat de wijken die van oudsher ‘op het zand’ liggen een hogere sociale status hebben dan de wijken ‘op het veen’.e Naast de wijken ‘op het zand’ en ‘op het veen’ scoren ook de Vinex wijken Wateringse Veld, Leidschenveen en Ypenburg op beide indicatoren gelijk (geen achterstand / positieve statusscore).

e De begrippen ‘zand’ en ‘veen’ verwijzen van oudsher naar de ondergrond waarop de stad is gebouwd, maar ook naar de tegenstelling tussen rijk en arm.10

Figuur 7. Overeenkomsten en verschillen tussen de achterstandsscores (links) en de sociale statusscores (rechts). Den Haag 2017.
DH_2.7_Sociale_status_van_wijken_f7

Het opvallendste verschil tussen de twee indicatoren is dat de wijk Duindorp op basis van de achterstandsscore (wijk 08, score -3,1) geen achterstand heeft, terwijl deze wijk op basis van de statusscores wel een lage sociale status heeft (wijk 48, score 1,05). Dit verschil wordt mogelijk verklaard door de samenstelling van de twee verschillende indicatoren. De etnische samenstelling van de wijk Duindorp (relatief veel autochtone inwoners) en het relatief lage aantal verhuisbewegingen verklaren mogelijk het verschil tussen de achterstandsscore en de statusscore in deze wijk.8,9,11

  1. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Volksgezondheid Toekomstverkenning (VTV) - Volksgezondheidenzorg.info. Sociaaleconomische status. [Online]. (bezocht op 03 jul 2018); Beschikbaar op URL: https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/sociaaleconomische-status/regionaal-internationaal/regionaal#definities
  2. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Volksgezondheid Toekomstverkenning (VTV) - Volksgezondheidenzorg.info. Sociaaleconomische status en gezondheid. [Online]. (bezocht op 03 jul 2018); Beschikbaar op URL: https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/sociaaleconomische-status/cijfers-context/samenhang-met-gezondheid
  3. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). VTV-2018. Gezondheidsverschillen. [Online]. 2018 (bezocht op 03 jul 2018); Beschikbaar op URL: https://www.vtv2018.nl/gezondheidsverschillen
  4. Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Statusscores. [Online]. 2018 (bezocht op 03 jul 2018); Beschikbaar op URL: https://www.scp.nl/Onderzoek/Lopend_onderzoek/A_Z_alle_lopende_onderzoeken/Statusscores
  5. Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Veelgestelde vragen over de statusscores. Versie november 2018.
  6. Knol F., m.m.v. Boelhouwer J en Veldheer V. Statusontwikkeling van wijken in Nederland 1998-2010. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP); 2012.
    Beschikbaar op URL: https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2012/Statusontwikkeling_van_wijken_in_Nederland_1998_2010
  7. Den Haag in Cijfers (DHIC) / Onderzoek Kloek Adviezen S&O en OCW/Onderzoek. Rapportage Achterstandsscores Den Haag 2017.
  8. Den Haag in Cijfers (DHIC) / Onderzoek Kloek Adviezen S&O en OCW/Onderzoek. Achterstandsscores. [Online] 2017 (bezocht op 17 dec 2018); Beschikbaar op URL: https://denhaag.buurtmonitor.nl/jive?cat_open_code=c923&lang=nl
  9. Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Statusscores 2017. [Online]. 2019 (bezocht op 13 feb 2019); Beschikbaar op URL: https://www.scp.nl/Onderzoek/Lopend_onderzoek/A_Z_alle_lopende_onderzoeken/Statusscores/Statusscores_2017
  10. Haagse kaart. Thema Wonen. [online] 2019 (bezocht op 05 mrt 2019). De Haagse Kaart is een initiatief van het Haags Historisch Museum, het Haags Gemeentearchief, Monumentenzorg en Welstand en de Afdeling Archeologie en Natuur- en Milieueducatie. Beschikbaar op URL: http://www.haagsekaart.nl/10/theme/wonen/?themeId=20&mapId=24
  11. Den Haag in Cijfers (DHIC). Wijkrapport ‘Demografie in Duindorp’. [Online]. 2018 (bezocht op 13 feb 2019). Beschikbaar op URL: https://denhaag.buurtmonitor.nl/Jive?cat_open_code=c326
Deel dit artikel
Print dit artikel
Abonneer je op de RSS feed
Download meerdere kernboodschappen en publicaties