Gezondheidsmonitor
9 Leefomgeving.svg

Een gezonde leefomgeving is een omgeving, buiten en binnen, die als prettig wordt ervaren, bijdraagt aan de ervaren gezondheid en uitnodigt tot gezond gedrag. De negatieve invloed op de gezondheid door omgevingsfactoren (geluid, lucht, water, bodem, externe veiligheid) moet daarbij zo laag mogelijk zijn. Daarnaast is in een gezonde leefomgeving het risico op infecties beperkt en wordt gezonde (en duurzame) mobiliteit gestimuleerd.

Zo’n leefomgeving nodigt uit tot sporten, spelen en bewegen, heeft voldoende, passend groen en ‘blauw’ (water) van goede kwaliteit. Ook zijn hier gezonde, veilige en duurzame woningen, scholen, kinderopvang, gebouwen en voldoende passende voorzieningen. Een gezonde leefomgeving is voldoende divers, mensen kunnen elkaar op een veilige wijze ontmoeten. Ook houdt een gezonde leefomgeving rekening met de behoeften van (toekomstige) bewoners en specifieke (gevoelige) bevolkingsgroepen zoals kinderen en mensen met chronische ziekten1.

Binnen de regio Zuid-Holland West is het percentage inwoners dat groen belangrijk vindt en tegelijk vindt dat er onvoldoende groen is in de buurt relatief hoog in Delft (16%)2.

Uit de Veiligheidsmonitor blijkt dat inwoners van 15 jaar en ouder uit Delft in 2016 gemiddeld een 7,4 geven voor de leefbaarheid van de eigen woonbuurt. Dit is hoger dan het oordeel in 2012 en 2013 en vergelijkbaar met 2014 en 2015. In Nederland geven inwoners in 2016 een 7,5 voor de leefbaarheid van de eigen woonbuurt3.

Het begrip leefbaarheid gaat over alle natuurlijke, fysieke en sociale aspecten van de woon- en leefomgeving.

Buitenlucht en groen

Een groot deel van het openbare leven speelt zich af in de buitenruimte. Mensen ontmoeten elkaar op straat, op pleinen en in parken. Een aantrekkelijke buitenruimte is belangrijk voor de stad. Het is een plek waar je graag bent en die uitnodigt om vaker terug te komen. Het stimuleert ontmoeting en motiveert mensen om er te spelen, te sporten of te ontspannen. Maar de buitenruimte gaat ook over een groene stad, die bestendig is tegen klimaatverandering, zoals hittestress en overvloedige regenval.

Luchtkwaliteit

Luchtverontreiniging beïnvloedt de gezondheid nadelig na kortdurende (enkele uren tot meerdere dagen) en langdurige blootstelling (enkele maanden tot jaren). Fijnstof en stikstofdioxide vormen samen met ozon de belangrijkste luchtverontreinigende stoffen als het gaat om de gezondheid. Hoewel de gezondheidsrisico’s door afname van concentraties minder zijn geworden, veroorzaken de huidige luchtverontreinigingsniveaus nog steeds een verkorting van de gemiddelde gezonde levensverwachting met meer dan een jaar4.

De grootste bron van luchtvervuiling in Delft is het wegverkeer. De hoogste concentraties fijnstof zijn met name te vinden langs drukke wegen (meer dan 10.000 motorvoertuigen per dag). In Delft zijn dit onder meer de Kruithuisweg/N470, route Zuidwal-Westlandseweg, Prinses Beatrixlaan en Vrijenbanselaan5.

Volgens het gebruikte rekenmodel voldoet de luchtkwaliteit in Delft aan de Europese normen. Echter ook bij concentraties onder de Europese normen voor stikstofdioxide en fijnstof treden nog aanzienlijke gezondheidseffecten op.

Geluidshinder

Ruim de helft van de inwoners van Delft van 19 jaar en ouder heeft in het afgelopen jaar geluidshinder ervaren. Naar schatting hadden ongeveer 45.000 inwoners last van matige tot ernstige geluidshinder. Brommers en scooters waren de grootste bron van ergernis6.

Geluid heeft invloed op de woon- en leefomgeving van mensen en kan van invloed zijn op de gezondheid. De belangrijkste gezondheidseffecten van blootstelling aan geluid in de woonomgeving zijn hinder en slaapverstoring. Hinder kan leiden tot stress en blootstelling aan geluid kan ook leiden tot een verminderd prestatievermogen en leerproblemen bij kinderen7.

In de Leefbarometer krijgen alle gemeenten een score voor hun totale leefbaarheid8. Delft krijgt in 2016 een ruim voldoende voor de totale leefbaarheid. Dit is vergelijkbaar met de voorgaande jaren.

Binnen de regio Zuid-Holland West (Haaglanden zonder Den Haag) is het percentage inwoners dat in de afgelopen 12 maanden matige tot ernstige geluidhinder heeft ervaren in Delft (56%) relatief hoog (ten opzichte van bijvoorbeeld Westland)9. Voor Den Haag is dit percentage 53%10.

Gezonde binnenlucht

Voor een gezonde leefomgeving is meer nodig dan alleen een  aantrekkelijke buitenruimte. Een gezonde leefomgeving betreft buitenruimte in relatie tot een gezond binnenmilieu én gezondheid.

Een slecht binnenmilieu heeft een aanzienlijk effect op de gezondheid van bewoners, vooral bij groepen die hiervoor extra gevoelig zijn, zoals kinderen, ouderen en mensen met luchtwegklachten. Het binnenmilieu wordt voor een groot deel bepaald door de kwaliteit van de buitenlucht, maar binnenshuis kan de lucht ook slechter worden door bijvoorbeeld vocht, stoffen uit meubels, bouwmaterialen, (passief) roken en schoonmaakmiddelen. 

In een vochtige woning kan schimmel ontstaan en komen meer huisstofmijten voor. Dit kan zorgen voor meer luchtwegklachten, allergieën, luchtweginfecties en astma (zowel het ontstaan ervan als de toename van klachten). Van de inwoners van Delft (19 jaar en ouder) heeft 11% in de afgelopen 12 maanden last gehad van vocht of schimmel in de woon- of slaapkamer. Dit zijn ongeveer 8.500 inwoners. Van de inwoners had 9% last van vocht of schimmel in de woonkamer en 6% in de slaapkamer.

Het percentage inwoners dat in de afgelopen 12 maanden last heeft gehad van vocht of schimmel in de woon- of slaapkamer is in Delft (11%) hoger dan in de regio Zuid-Holland West (7%) en vergelijkbaar met het percentage in Haaglanden (10%)11.

Gerelateerde beleidsterreinen

  • Samenleving
  • Veiligheid
  • Ruimte en economie

Advies verdere inzet

Een recent advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur 'De stad als gezonde habitat' (2018)12 betoogt dat de meeste gezondheidswinst te behalen is door een combinatie van gezondheidsbescherming (bijvoorbeeld isolatie en ventilatie) en gezondheidsbevordering (bijvoorbeeld voorlichting over het verbeteren van het binnenklimaat). De Omgevingswet biedt een mooie basis, doordat het belang van gezondheid in het fysieke domein hierin verankerd is.

Delft zal de Omgevingswet vertalen naar een omgevingsvisie en hieruit volgende omgevingsplannen. Vanwege luchtvervuiling is blijvende aandacht voor (nieuwe) locaties voor scholen en kinderopvang van belang. Dit geldt ook voor het binnenmilieu op scholen.

Referenties

  1. GGD GHOR Nederland - 'Kernwaarden voor een gezonde leefomgeving' 2018
  2. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  3. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), data bewerkt door I&O Research. Veiligheidsmonitor Eenheid Delft 2016
  4. Maas R, Fischer P, Wesseling J, Houthuijs D, Cassee F. Luchtkwaliteit en gezondheidswinst. Bilthoven: RIVM, april 2015
  5. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  6. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  7. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  8. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) - www.leefbaarometer.nl/tabel.php
  9. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  10. Gezondheidsmonitor 2018 GGD Haaglanden
  11. Gezondheidsenquête 2016 - www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/gezondheidsmonitoren-en-rapportages/gezondheid-en-leefstijl-volwassenen-en-ouderen.htm
  12. www.rli.nl/publicaties/2018/advies/de-stad-als-gezonde-habitat
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties