Gezondheidsmonitor
Kernboodschappenregiohaaglandenveiligthuis

Door de coronacrisis zijn we meer thuis en hebben we minder (fysieke) sociale contacten. We zitten dicht(er) op elkaars lip en in een deel van de gezinnen levert dit spanningen op. Zeker ten tijde van een lockdown en de sluiting van scholen is en was het in gezinnen met kinderen moeilijk in balans te blijven. Tegelijkertijd is het in de huidige periode moeilijker om problemen in gezinnen te signaleren door het beperkte aantal contacten

Er zijn vermoedens en aannames dat door de coronacrisis geweldsituaties (alle vormen van huiselijk geweld) toenemen, zeker in gezinnen die al onder spanning stonden voor de crisis. Maar bij de totstandkoming van deze kernboodschap in februari 2021 is er geen onderbouwing voor deze vermoedens. Veilig Thuis ziet zowel in de regio als landelijk geen stijging van het aantal meldingen van huiselijk geweld.

Echter, professionals zien in de coronacrisis wel belangrijke triggers die geweldsituaties kunnen veroorzaken. Daarnaast zijn signaleringsmogelijkheden op dit moment zeer beperkt. Daarom kan niet worden uitgesloten dat er wel degelijk een toename van huiselijk geweld is. Geweldssituaties hebben een dusdanig grote impact op de gezondheid, ook op de lange termijn, dat deze kernboodschap gemeenten oproept om alert te zijn op signalen, zodat tijdig kan worden ingegrepen als dat nodig is.

Wat is huiselijk geweld?

Onder huiselijk geweld worden verschillende vormen van geweld verstaan; partnergeweld, kindermishandeling, ouderenmishandeling, seksueel geweld, schadelijke praktijken (eer gerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking, huwelijksdwang, verborgen vrouwen). Bij kindermishandeling gaat het om lichamelijke mishandeling of verwaarlozing, psychische mishandeling of verwaarlozing, seksueel misbruik (ook online) en het getuige zijn van (partner)geweld.

Triggers huiselijk geweld

Professionals geven aan dat met name de lockdown periodes triggers zijn voor toename van alle vormen van huiselijk geweld. Het gaat dan om het gedwongen en voortdurend in hetzelfde huis zijn en het hebben van slechte financiƫle vooruitzichten. Deze omstandigheden verhogen stress en kunnen leiden tot spanningen en geweld. Daarnaast kunnen verminderde sociale controle extern, toegenomen controle intern en beperkte hulp en/of hulp op afstand leiden tot vermindering van signalen, hulpvragen en meldingen. Waar sprake is van voortdurend gezinsgeweld kan dit met name bij kinderen veel blijvende schade opleveren, zeker door het tijdelijke gebrek aan steun.

Signalen en onderzoeken

Veilig Thuis ziet zowel landelijk als regionaal op dit moment geen toename van het aantal meldingen.1 Ook een onderzoek dat gedaan is onder gezinnen die voor de crisis al in beeld waren bij Veilig Thuis toont geen toename van geweld aan.2

Dit staat in contrast met andere onderzoeken en signalen. Zo laat de Kinderombudsman zien dat in gezinnen waar al veel ruzies waren voor de crisis het aantal ruzies is toegenomen tijdens de eerste lockdown.3 En de Kindertelefoon registreerde in de maanden april, mei en juni meer gesprekken over geweldsonderwerpen in vergelijking met dezelfde weken in 2019.4 En een ander onderzoek liet zien dat de zorgen onder professionals in de kinderopvang en het onderwijs over (het getuigen zijn van) geweldssituaties is toegenomen tijdens de eerste lockdown.5 6

Doordat signalen en onderzoeken elkaar tegenspreken is er op dit moment geen conclusie te trekken over de vraag of er wel of geen toename van geweld is ten gevolge van de coronacrisis.

Beleidsadvies

De GGD adviseert gemeenten om alert te zijn op situaties van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Het is mogelijk dat er signalen van toegenomen huiselijk geweld niet worden opgevangen. Daarnaast is het door beperkte signaleringsmogelijkheden ook moeilijk voor hulpverleners om hulp te kunnen bieden. Hoe langer geweldsituaties bestaan, hoe groter de gevolgen op langere termijn en hoe moeilijk het huiselijk geweld te stoppen is.

Het is van belang dat er nauw samengewerkt wordt tussen de verschillende instanties die met gezinnen te maken hebben, zoals Veilig Thuis, de Jeugdgezondheidszorg, jeugdzorg, de leerplichtambtenaar en het onderwijs. Ook is het van belang dat professionals zich goed kunnen voorbereiden op signalen en hulpvragen die naar boven kunnen komen na corona, zodat snel actie kan worden ondernomen.

Naast bovenstaande is het voor gemeenten van belang om preventief in te zetten op kwetsbare gezinnen en samenlevingsvormen waar de impact van de coronacrisis het grootste is. Het hebben van financiƫle beperkingen en weinig perspectief en de impact die de coronacrisis heeft op de psychische gezondheid, kunnen triggers zijn voor (nieuw) geweld. Daarom is het ook voor de preventie van geweldsituaties belangrijk om deze gezinnen te ondersteunen. Het gaat om ondersteuning in de opvoeding, de psychische gezondheid en het aanpakken en voorkomen van schulden.

Referenties

  1. Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR). Stay home, stay safe? Resultaten. https://nscr.nl/stay-home-stay-safe-resultaten/ Bezocht op 01-03-2021.
  2. Steketee, M., et al. Kwetsbare gezinnen in tijden van Corona. Onderzoek Verwey-Jonker Instituut, juni 2020. https://www.verwey-jonker.nl/wp-content/uploads/2020/07/220230_Kwetsbare-gezinnen-in-tijden-Corona_WEB.pdf bezocht op 23-02-2021.
  3. De Kinderombudsman. Als je het ons vraagt. Thuis in 2020. KOM009/2020. November 2020. https://www.dekinderombudsman.nl/publicaties/als-je-het-ons-vraagt-thuis-in-2020-0 Bezocht op 05-02-2021.
  4. De Kindertelefoon. Onderzoeksresultaten Thema Kindermishandeling. Publicatie 18 november 2020. https://www.kindertelefoon.nl/resources/pdf-bestanden/handout-onderzoek-kindermishandeling.pdf Bezocht 05-02-2021.
  5. Universiteit Leiden. Tijdens lockdown meer slachtoffers van kindermishandeling. Januari 2021. https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2021/01/tijdens-lockdown-meer-slachtoffers-van-kindermishandeling Bezocht op 01-03-2021.
  6. Universiteit Leiden. Kindermishandeling tijdens de eerste lockdown. Publicatie 13 januari 2021. https://www.huiselijkgeweld.nl/publicaties/rapporten/2021/01/06/kindermishandeling-tijdens-eerste-lockdown Bezocht op 01-03-2021.
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties