Gezondheidsmonitor
Kernboodschappenregiohaaglandengoedegezondheid

De coronacrisis zorgt bij veel mensen voor een verandering in de leefstijl9. Door het thuiswerken missen mensen bijvoorbeeld de beweging naar het werk, sportscholen en sporthallen zijn lange tijd gesloten en ook zijn mensen anders gaan eten gedurende de crisis.

Veranderingen in onze leefstijl hoeven geen probleem te zijn. Zo zijn er mensen die juist meer zijn gaan bewegen tijdens de crisis, of die door het wegvallen van sociale verplichtingen vaker de tijd namen om een gezonde maaltijd te bereiden. Toch laten onderzoeken zien dat vooral qua bewegen een grote groep mensen ongunstiger gedrag is gaan vertonen.

Met deze boodschap vraagt de GGD aandacht voor de leefstijl van specifieke groepen. Zorgen zijn er over groepen die voor de crisis al een ongezonde leefstijl en gerelateerde gezondheidsrisico’s hadden. De gezondheid van deze groep mensen kan door ongunstige veranderingen in de leefstijl verder verslechteren. Daarbij is het voor deze mensen waarschijnlijk moeilijker om ongunstige veranderingen terug te draaien. Ook levert een langdurig ongezonde leefstijl gezondheidsrisico’s op. Het is daarom belangrijk om ongunstige veranderingen tijdig te signaleren en met urgentie in te zetten op het bevorderen van gezond gedrag.

Enkele cijfers
Van de inwoners (16+) in Haaglanden is 42% (veel) minder gaan bewegen; 28% van de rokers is (veel) meer gaan roken; 26% gaf aan (veel) minder alcohol te zijn gaan drinken, dan voor de coronacrisis.1

44% van de Nederlanders heeft minder gesport door de coronamaatregelen en de tweede lockdown2. Dit betrof vooral kinderen en jongeren (5 tot en met 18 jaar), waarbij 67% aangaf minder te zijn gaan sporten door de lockdown van 15 december. Daarnaast is 11% van de ouderen minder gaan sporten.

Ongezonde leefstijl jeugd

Een groot deel van de jeugd (4-18 jaar) is minder gaan bewegen, ongezonder gaan eten en zwaarder geworden. Ook professionals die met kinderen in Den Haag werken, signaleren dat de kinderen soms flink zijn aangekomen3. Over de kinderen die al een ongezonde leefstijl hadden, specifiek kinderen met overgewicht en gezinnen met een lage sociaaleconomische positie, maakt de GGD zich zorgen.

Enkele cijfers

Landelijk onderzoek: 75% van de kinderen en jongeren is tijdens de eerste lockdown (maart tot juni 2020) minder gaan bewegen. 33% van de kinderen is ongezonder gaan eten tijdens de coronacrisis. 20% van de kinderen geeft aan dat ze zijn aangekomen. Van de groep kinderen die voor de crisis al overgewicht hadden is 40% verder aangekomen4 5.

Beweging

Beleidsadvies

Bij de jeugd is de grootste schade te beperken door deze negatieve trend zo snel mogelijk te doorbreken. Hoe langer er sprake is van ongezond gedrag, des te moeilijker het is om dit te veranderen. En in het geval van overgewicht geldt in het bijzonder dat interventies inzetten het meest effectief is naar mate kinderen jonger zijn.

In veel gemeenten wordt al gewerkt aan het tegengaan van overgewicht bij de jeugd. De GGD adviseert snelle intensivering van deze inzet, met specifieke aandacht voor de jeugd waarover voor de coronacrisis al zorgen waren. Gemeenten kunnen door middel van een lokaal preventieakkoord10 gemeentebreed met publieke en private partijen samenwerken om overgewicht tegen te gaan.

Een aanpak als Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG)11, Kansrijke Start en het programma De Gezonde School kunnen gemeenten helpen om structureel en onderbouwd te werken aan gezonde leefstijl van jeugd. De sociale en fysieke leefomgeving is hierbij een essentieel onderdeel van de aanpak. Goede voorbeelden hiervan zijn: het nauw betrekken van ouders bij de aanpak (sociale omgeving) en het beweegvriendelijk inrichten van schoolterreinen en speelplekken (fysieke omgeving).

Toename genotmiddelen

In de algehele bevolking is het gebruik van alcohol, tabak en drugs tijdens de coronacrisis niet toegenomen, en in sommige gevallen zelfs afgenomen6. Wel worden er door experts zorgen geuit over middelengebruik bij specifieke groepen.

Tabak

Ruim een kwart van de rokers in Haaglanden geeft aan meer te zijn gaan roken tijdens de crisis. Doordat roken verslavend is, is de verwachting dat deze verandering na de lockdown niet makkelijk terug kan worden gedraaid. De corona Volksgezondheid Toekomst Verkenning heeft berekend dat deze toename van het roken ten gevolge van de coronacrisis op termijn zal leiden tot een toename van 200-700 extra sterfgevallen per jaar7. Het inzetten van stoppen met roken trainingen en het creëren van zoveel mogelijk rookvrije publieke ruimtes is daarom onverminderd belangrijk, nog meer dan voorheen.

Kwetsbare groepen

Veel ongedocumenteerden zijn door de coronacrisis hun baan verloren. Omdat deze groep geen recht heeft op een uitkering, verliezen zij hun volledige inkomen. Experts verwachten een toename van middelengebruik onder deze groep mensen vanwege de uitzichtloze situatie waarin zij zich een lange tijd bevinden.

Een andere groep waar zorgen over zijn, zijn mensen met angst-, depressieve- of stress-gerelateerde klachten. Kennisinstituut Trimbos geeft aan dat eerdere rampen hebben laten zien dat een groot deel van deze mensen tijdens een ramp of crisis meer alcohol is gaan drinken. Dit geldt ook voor personen die werken aan het beheersen van een alcoholverslaving8.

Beleidsadvies

Er is nog geen specifiek onderzoek gedaan naar de gevolgen van de coronacrisis onder de hierboven benoemende kwetsbare groepen. Daarom adviseert de GGD gemeenten om deze groepen in beeld te houden, zodat tijdige inzet mogelijk is. Nauwe samenwerking met de instellingen voor verslavingsproblematiek is daarbij essentieel. Met de partners uit het (wettelijk verplichte) preventie- en handhavingsplan kan de problematiek die door de coronacrisis is ontstaan worden gemonitord en waar nodig snel op worden geacteerd.

Preventie van roken en overmatig alcoholgebruik zijn ook doelen van een lokaal preventieakkoord. Gemeenten kunnen door middel van een preventieakkoord met private en publieke partijen doelgericht aan deze thema’s werken.

Referenties

  1. GGD Haaglanden. Rapportage panelonderzoek coronavirus: regio Haaglanden, peiling 8: 11 t/m 15 november. Den Haag: GGD Haaglanden, november 2020. https://www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/coronavirus-1.htm Bezocht op 02-02-2021.
  2. NOC NSF. Bijna helft Nederlanders is minder gaan sporten door tweede lockdown. https://nocnsf.nl/nieuws/2021/01/bijna-helft-nederlanders-is-minder-gaan-sporten-door-tweede-lockdown Bezocht op 02-02-2021.
  3. Meijerman A, van der Meer IM. Percentage overgewicht Haagse jeugd 2012-2019 stabiel. Epidemiologisch Bulletin 2020; 55(4): 4-13. https://www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/epidemiologisch-bulletin/epidemiologisch-bulletin-2020.htm Bezocht op 02-02-2021.
  4. MUMC. Leefstijl van kinderen beinvloed door coronamaatregelen. https://www.mumc.nl/actueel/nieuws/leefstijl-van-kinderen-beinvloed-door-corona-maatregelen. Bezocht 23-02-2021.
  5. Broersen, S. Coronamaatregelen leidden tot ongezonde leefstijl bij kinderen. Nieuwsbericht Medisch Contact. https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/nieuwsartikel/coronamaatregelen-leidden-tot-ongezondere-leefstijl-bij-kinderen.htm Bezocht op 23-02-2021.
  6. Trimbos instituut. Dossier alcohol en het nieuwe coronavirus: Veranderingen in het alcoholgebruik tijdens de coronacrisis https://expertisecentrumalcohol.trimbos.nl/items/details/veranderingen-in-het-alcoholgebruik-tijdens-de-coronacrisis Bezocht op 23-02-2021.
  7. Volksgezondheid Toekomst Verkenning. Veranderingen door coronamaatregelen. https://www.volksgezondheidtoekomstverkenning.nl/c-vtv/gezondheid/leefstijl. Bezocht op 01-03-2021
  8. Trimbos instituut. Dossier alcohol en het nieuwe coronavirus: Risicogroepen tijdens de coronacrisis. https://expertisecentrumalcohol.trimbos.nl/items/details/risicogroepen-tijdens-de-corona-crisis. Bezocht op 23-02-2021.
  9. We behandelen de gedragsfactoren beweging, voeding en middelengebruik. Het aangaan en onderhouden van sociale contacten - eveneens een essentieel onderdeel van een vitale leefstijl- komt terug bij de kernboodschap pychosociale en mentale gezondheid.
  10. Gemeenten kunnen hier voor juni 2021 landelijke ondersteuningsgelden voor aanvragen.
  11. Vanaf 1 januari 2021 kunnen gemeenten kosteloos een JOGG gemeente worden.
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties