Gezondheidsmonitor
Kernboodschappenregiohaaglandengezondeomgeving

De coronacrisis heeft de leefomgeving zelf en ook onze verhouding tot de leefomgeving veranderd. Zo was de lucht tijdens de eerste coronagolf door vermindering in het (vlieg)verkeer al snel schoner1. Ook was er in die periode minder verkeersgeluid.

Hoewel we onze directe omgeving, natuur of openbare ruimte al belangrijk vonden, is het belang van een gezonde leefomgeving door de coronacrisis nog duidelijker geworden2. Inzetten op een gezonde fysieke leefomgeving biedt kansen voor het tegengaan van de negatieve effecten van coronacrisis. Dit wordt ook benoemd in de kernboodschappen gezonde leefstijl en psychosociale en mentale gezondheid. Leefomgeving is een divers thema en omvat vele aspecten. De GGD wil met deze boodschap urgentie vragen voor de druk op de openbare ruimte en het binnenmilieu thuis en op scholen.

Enkele cijfers

Van de thuiswerkers verwacht 40-60% ook na de crisis vaker thuis te gaan werken3. Ze maken aanzienlijk meer gebruik van parken, pleinen, openbare stranden, jachthavens, honden-uitlaatplekken en openbare tuinen, dan voor de pandemie. Stadsbewoners vinden het echter vaak te druk voor een veilige, ontspannen wandeling4.

Druk op openbare ruimte

Afgelopen jaar zijn mensen meer thuis gaan werken waardoor zij meer dan ooit zijn aangewezen op hun directe woonomgeving. Mensen zijn meer op de eigen buurt aangewezen voor sporten, bewegen, ontspannen, ontmoeten en spelen. De coronamaatregelen hebben tot grotere drukte in de openbare ruimte geleid.

Beleidsadvies

Een goed ingerichte openbare ruimte heeft een positief effect op de leefstijl en op de mentale gezondheid van omwonenden5. De GGD adviseert gemeenten daarom om in te zetten op een inrichting van de leefomgeving, die gezond gedrag stimuleert. Een flexibele openbare ruimte, die men eenvoudig kan herinrichten, kan tijdens eventuele toekomstige pandemieën uitkomst bieden. Voor gemeenten is het de opgave om verdichting te combineren met het creëren van een leefomgeving die voor iedereen toegankelijk, veilig en aantrekkelijk is en die beschermt tegen de gevolgen van klimaatverandering. Door het slim verbinden van klimaatbeleid met gezondheidsbeleid, ruimtelijke inrichting en het herstelbeleid van de coronacrisis, kan gezondheids- en welvaartwinst worden geboekt.2 Denk hierbij aan een groen schaduwrijk plein die kan dienen als waterberging, die uitnodigt om te bewegen, spelen, waar bankjes staan om te ontspannen en een watertappunt aanwezig is.

Thuisventilatie onvoldoende

Doordat er meer mensen thuiswerken en thuis blijven werken, is men steeds vaker en met meer mensen in huis. Veel oude woningen hebben maar in beperkte mate de beschikking over goede ventilatiemogelijkheden. Daarnaast zijn veel mensen zich niet bewust van het belang om goed te ventileren. De kans op binnenmilieuproblemen, zoals vocht en schimmel wordt hiermee groter. Daarmee ontstaan en verergeren gezondheidsklachten, zoals hoofdpijn en luchtwegklachten. De ervaring van de GGD is dat deze problemen regelmatig voorkomen in kleinere, oudere en goedkope huurwoningen, die nog niet volledig verduurzaamd zijn. Deze woningen zijn veel te vinden in wijken waar veel mensen wonen met een lage sociaaleconomische positie. Specifiek maakt de GGD zich zorgen over de groep arbeidsmigranten, die vaak met veel personen in een kleine slecht onderhouden woning wonen.

Beleidsadvies

Door goede advisering en bewustwording kunnen problemen voorkomen worden. Gemeenten kunnen investeren in bewustwordingscampagnes en het geven van laagdrempelig advies. Daarin is het aan te bevelen om samen te werken met welzijnsorganisaties, woningcorporaties en de GGD.

Ventilatie veel scholen niet op orde

Tijdens de coronacrisis is er veel aandacht geweest voor de ventilatie in schoolgebouwen. Om verspreiding van het coronavirus te voorkomen bleek een goede ventilatie belangrijk (dit geldt ook voor veel andere infectieziekten). Naast verspreiding van infectiezieken kunnen leerlingen door onvoldoende ventilatie last krijgen van klachten als hoofdpijn of concentratieproblemen. Deze klachten kunnen invloed hebben op de schoolprestaties.

Enkele cijfers

Uit onderzoek naar de ventilatie op scholen is gebleken dat bij 22% van de onderzochte scholen de ventilatie niet op orde was. De GGD verwacht op basis van haar eigen bevindingen tussen 2007 en 2011 dat dit een onderschatting is. Bij 72% van de scholen voldeed de ventilatie niet aan de door de GGD gestelde eisen.

Ventilatie op scholen

Beleidsadvies

Mogelijk verliest de ventilatie de aandacht na de coronacrisis. De GGD adviseert de gemeenten dit onderwerp ook na de crisis bij schoolbesturen onder de aandacht te brengen. Vanwege de hoge kosten zal een bijdrage van de gemeente voor veel scholen nodig zijn om de ventilatie in scholen te kunnen verbeteren. De rijksoverheid heeft in het eerste half jaar van 2021 een subsidie (SUVIS) voor extra ventilatie opengesteld van 30%. In het programma Gezonde School van de GGD kunnen scholen kiezen voor het thema natuur en milieu waar ook het binnenmilieu een belangrijk thema is.

Referenties

  1. Levelt, P., et al. Afname luchtvervuiling tijdens coronacrisis. Publicatie KNMI, 27 oktober 2020. https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/afname-luchtvervuiling-tijdens-coronacrisis Bezocht op 01-03-2021.
  2. Corona-inclusieve Volksgezondheid Toekomst Verkenning (c-VTV). Verder kijken dan corona, over de toekomst van onze gezondheid. Thema Leefomgeving. https://www.volksgezondheidtoekomstverkenning.nl/c-vtv/leefomgeving bezocht 23-02-2021.
  3. Hamersma M., Haas de M., Faber R. Thuiswerken en de coronacrisis. Den Haag: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, publicatie 31-08-2020. https://www.kimnet.nl/binaries/kimnet/documenten/rapporten/2020/08/31/thuiswerken-en-de-coronacrisis/KiM+rapport+Thuiswerken+en+de+coronacrisis.pdf Bezocht op 01-03-2021.
  4. Stichting Wandelnet. Factsheet ‘Wandelen in coronatijd’. Publicatie 15-10-2020. https://www.wandelnet.nl/nieuwsbericht/2020/10/15/Factsheet-Wandelen-in-coronatijd-zomerpeiling-2020. Bezocht op 01-03-2021.
  5. GGD GHOR Nederland. Kernwaarden gezonde leefomgeving. versie 2020. https://ggdghor.nl/wp-content/uploads/2020/08/GGD_GHOR_EPUB_KW_GEZ_LEEFOMGEVING_April-2020.pdf Bezocht op 01-03-2021.
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties