Gezondheidsmonitor
Kernboodschappenregiohaaglandeneerlijkekans

De verwachting is dat door de coronacrisis sociaaleconomische achterstanden zullen toenemen. Het is aannemelijk dat de crisis en met name de coronamaatregelen, grotere gevolgen hebben voor inwoners die al een kwetsbare sociaaleconomische positie hadden voor de crisis. Dit heeft impact op de volksgezondheid; mensen met een lagere sociaaleconomische positie hebben over het algemeen een minder goede gezondheid.

 

De GGD maakt zich zorgen over achterstanden die ontstaan of verergeren in ontwikkeling, in kansen op de arbeidsmarkt en in financiële mogelijkheden, met name bij (kwetsbare) groepen waar al achterstanden waren. Deze sociaaleconomische achterstanden zullen ook de gezondheidsachterstanden verder doen toenemen.

Het tegengaan van de sociaaleconomische achterstanden ligt niet in de eerste plaats op het domein volksgezondheid. De GGD wil met deze (en hierop volgende) kernboodschap(pen) urgentie vragen voor een integrale benadering, waarbij ook nadrukkelijk ingezet wordt op de gezondheidsgevolgen van deze achterstanden.

Enkele cijfers
Zowel de (gezonde) levensverwachting, ervaren gezondheid, lichamelijke, psychische als sociale gezondheid is ongunstiger bij personen die een laag inkomen en/of een laag onderwijsniveau hebben. 1 2 3 4 Zo heeft 55% van de inwoners (19+) met een laag inkomen een (zeer) goed ervaren gezondheid, tegen 77% van de inwoners met een hoger inkomen. In Haaglanden heeft 18% een laag inkomen (<16.100 euro), 29% heeft een laag opleidingsniveau.

Eerlijke kans

Verminderde ontwikkeling jeugd

Kinderen en jongeren die ouders hebben met een laag inkomen of lage opleiding of een migratieachtergrond, scoren minder goed op school dan kinderen met ouders die hoger opgeleid zijn, een hoger inkomen hebben of geen migratieachtergrond hebben. Dit heeft gevolgen voor kansen die deze kinderen op lange termijn zullen hebben op de arbeidsmarkt en daarmee op hun sociaaleconomische positie. Juist bij deze kinderen zorgen de coronamaatregelen voor minder goede ontwikkeling en leerprestaties5.

Vroeg- en voorschoolse educatie kan bijdragen in het tegengaan van deze kansenongelijkheid. Door de coronamaatregelen is er minder gebruik gemaakt van deze vroeg- en voorschoolse educatie. Waarschijnlijk doordat er, door de aangepaste dienstverlening van de JGZ, minder jonge kinderen met bijvoorbeeld taal- en spraakachterstand gesignaleerd werden voor wie vroeg- en voorschoolse educatie nodig is6.

Tijdens de schoolsluiting waren ouders met een lagere opleiding, lager inkomen of migratieachtergrond minder vaak in staat hun kinderen te helpen. Daarnaast zijn er in deze gezinnen minder computers aanwezig en is er minder rust en ruimte om te leren. Deze factoren leiden tot leerachterstanden en kansenongelijkheid, wat een leven lang kan doorwerken in de schoolloopbaan en daarna7.

Beleidsadvies

Als achterstanden die ten gevolge van de crisis zijn ontstaan bij relatief kansarme kinderen en jongeren niet worden ingehaald, zal dit op langere termijn gevolgen hebben voor hun gezondheid. Het is van belang zo snel mogelijk te acteren: hoe langer achterstanden bestaan, hoe groter ze kunnen worden, waardoor ook de gevolgen ernstiger zijn. De GGD adviseert om snel en integraal (met in ieder geval de domeinen volksgezondheid, jeugd en onderwijs) in te zetten op het signaleren en terugdringen van opgelopen achterstanden bij de jeugd. Daarbij kan de gemeente nauw samenwerken met het onderwijs en de jeugdgezondheidszorg.
Vanuit het lokale gezondheidsbeleid is het aan te bevelen om brede preventieactiviteiten in te zetten op kinderen en jongeren met een lagere sociaaleconomische positie, omdat zij risico lopen op een minder goede gezondheid dan hun leeftijdsgenoten. Landelijke zijn er middelen vrijgemaakt voor scholen om leerlingen die geraakt zijn door de coronamaatregelen gelijke kansen te bieden11. Samen met ketenpartners kan GGD Haaglanden hier vanuit de Gezonde Schoolaanpak in bijdragen.

Verlies werk en inkomsten

Door de hele samenleving heen raken mensen door de crisis hun werk of onderneming kwijt en is er verlies van inkomen. Voor mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt zijn de risico’s het grootst. Met name voor laagopgeleiden, migranten, mensen met een arbeidsbeperking en jongeren kunnen de gevolgen van de crisis voor hun positie op de arbeidsmarkt groot zijn, omdat zij vaak in flexibel dienstverband in een getroffen sector werken. Het gaat dan vooral om flexkrachten in de horeca, de detailhandel en de schoonmaak. Werkloosheid leidt tot inkomensverlies en, op de langere termijn, tot verlies van vaardigheden die de verdere carrière schaden8. Ook met de tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor werkgelegenheid (NOW) lopen flexibele werknemers het grootste risico op baanverlies. Daarnaast wordt verwacht dat zelfstandigen van niet-westerse herkomst en/of met een gebrekkige taalbeheersing minder gebruik zullen maken van de tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (tozo)9.

Beleidsadvies

Mensen die op sociaaleconomisch vlak het hardste geraakt worden door de crisis, zijn vooral de mensen die al een minder goede positie hadden op de arbeidsmarkt. Het wegvallen van inkomsten en kansen op de arbeidsmarkt heeft grote gevolgen, ook voor de gezondheid van deze mensen. Mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt hebben vaak al een minder goede gezondheid. De GGD adviseert gemeenten om een ‘health in all policy's beleid’ te hanteren, zeker waar het gaat om werk, inkomen en schulden. Juist omdat de gezondheid van mensen met sociaaleconomische achterstanden vaak ook minder goed is. De gevolgen van de coronacrisis zullen niet direct zichtbaar zijn, daarom is monitoren en tijdig signaleren van problemen aan te bevelen. Vanuit het gezondheidsbeleid zou in samenwerking met partners uit het sociale domein ingezet kunnen worden op gezondheidsbevordering bij deze groepen.

Aandacht sociaaleconomisch kwetsbaren

De GGD maakt zich zorgen over een aantal sociaaleconomisch kwetsbare groepen:
Zo is het de verwachting dat de coronamaatregelen negatieve gevolgen zullen hebben voor arbeidsmigranten en ongedocumenteerden. Veel van deze mensen zijn door de crisis hun werk verloren. Een deel van deze mensen hebben geen recht op uitkeringen, waardoor zij geen enkel inkomen meer hebben. Dit heeft grote consequenties, denk aan het verliezen van woonruimte en het niet meer kunnen betalen van zorgkosten.

Veel gemeenten hebben aangegeven dat ze door coronamaatregelen in de problemen komen om statushouders van een woning te voorzien. Een langdurig verblijf in een azc schaadt naast de psychische gezondheid ook het toekomstperspectief van asielzoekers.9

Professionals geven aan dat het aantal daklozen toeneemt sinds de coronacrisis. Zo lag in de gemeente Delft het aantal daklozen de afgelopen jaren vrij stabiel rond de 130-140, volgens de laatste meting in december 2020 is dit toegenomen naar 179 daklozen. Ook in de gemeente Den Haag is er in het afgelopen half jaar een toename onder andere in het aantal gezinnen die zich hebben gemeld gezien ten opzichte van het jaar 2019 (421 gezinnen in 2020 ten opzichte van 350 in 2019).
Sekswerkers voor wie sekswerk het hoofdinkomen is, konden tijdens de (eerste) lockdown veelal geen aanspraak maken op noodsteun10. Het Centrum voor Seksuele Gezondheid (CSG) signaleert een toename van online aanbod van niet vergunde (illegale) sekswerkers. De GGD maakt zich zorgen om deze groep omdat zij het meest risico lopen terecht te komen in circuits van mensenhandel, uitbuiting, loverboy’s of illegale prostitutie.

Beleidsadvies

Over de gevolgen van de coronacrisis onder deze groep kwetsbare mensen zijn nog geen onderzoeksresultaten bekend. Maar professionals maken zich zorgen over de (mentale) gezondheid van deze mensen, die op allerlei vlakken al kwetsbaar waren.

De GGD adviseert gemeenten om deze groepen in beeld te brengen en indien nodig zo snel mogelijk in te zetten op het verbeteren van hun omstandigheden. Samenwerking binnen het sociale domein en met een breed netwerk van ketenpartners is nodig om deze groepen goed te monitoren en vroegtijdig in te zetten om hun positie te verbeteren. Denk daarbij aan het verzorgen van belangrijke omstandigheden als woonruimte en inkomen. De GGD adviseert hierbij een benadering vanuit de positieve gezondheid, waarmee kan worden bijgedragen aan het vermogen van mensen om zich aan te kunnen passen aan fysieke, mentale en emotionele uitdagingen in het leven.

Referenties

  1. GGD Haaglanden. Armoede en gezondheid. Resultaten uit de gezondheidsenquête 2016. Den Haag: GGD Haaglanden, 2018. https://www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/gezondheidsmonitor-en-rapportages/gezondheid-en-leefstijl-volwassenen-en-ouderen.htm. Bezocht op 22-01-2021.
  2. GGD Haaglanden. Gezondheidsmonitor Haaglanden: https://gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/ Bezocht op 01-03-2021.
  3. RIVM. Grote verschillen in (gezonde) levensverwachting. Volksgezondheidnzorg.info. https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/gezonde-levensverwachting/cijfers-context/infographic#!node-gezonde-levensverwachting-samengevat Bezocht op 22-01-2021.
  4. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Feiten en cijfers over de relatie tussen armoede en gezondheid. https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/armoede-schulden-en-gezondheid/relatie-armoede-en-gezondheid Bezocht op 28-01-2021.
  5. CPB. Ongelijkheid van het jonge kind. Publicatie december 2020. https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Notitie-Ongelijkheid-van-het-jonge-kind.pdf. Bezocht 01-03-2021.
  6. Gemeente Den Haag. Concept Maatschappelijke impact analyse #3. 2021.
  7. Sociaal en Cultureel Planbureau. SCP-coronakompas: Onderwijs. Kwaliteit van leven in tijden van corona. Den Haag: SCP, oktober 2020. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/10/30/coronakompas Bezocht op 21-01-2021.
  8. Sociaal en Cultureel Planbureau. SCP-coronakompas: Werk. Kwaliteit van leven in tijden van corona. Den Haag: SCP, oktober 2020. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/10/30/coronakompas Bezocht op 21-01-2021.
  9. Sociaal en Cultureel Planbureau. Eerste doordenking maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen. Beleidssignalement, 7 mei 2020 https://www.scp.nl/onderwerpen/corona/documenten/publicaties/2020/05/07/maatschappelijke-gevolgen-coronamaatregelen Bezocht op 21-01-2021.
  10. Wildt R de, Andeweg SM, Sondeijker FEPL. De impact van de coronacrisis op sekswerk. Een onderzoek onder sekswerkers en exploitanten in Hart van Brabant. Utrecht: Verweij-Jonker Instituut, oktober 2020. https://www.verwey-jonker.nl/wp-content/uploads/2020/11/coronacrisis-sekswerk.pdf Bezocht op 05-02-2021.
  11. Meer informatie over het Nationaal Programma Onderwijs is te vinden op de NJI website.
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties