Gezondheidsmonitor
6 Sociale gezondheid.svg

In Zoetermeer voelt (46%) van de inwoners van 19 jaar en ouder zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam1. Van de jongeren tussen 12 en 18 jaar voelt 43% zich matig tot zeer ernstig eenzaam2. Het verschil tussen 19-64- jarigen (45%) en de ouderen (65 jaar en ouder) 48% is klein1.
Iedereen voelt zich gedurende zijn of haar leven wel eens eenzaam. Eenzaamheid is vooral een probleem voor mensen die het sterk of langdurig voelen. Dan kan eenzaamheid je ongelukkig maken of je belemmeren in het functioneren3. In het visiedocument 'Lokaal Gezondheidsbeleid'4 benoemt Zoetermeer ‘Lekker in je vel’ als prioriteit met als doel dat meer inwoners een goede psychische gezondheid ervaren en minder inwoners zich eenzaam voelen. Omdat eenzaamheid een complex en veel voorkomend probleem is dat meer zorg met zich meebrengt, wil Zoetermeer sterker inzetten op eenzaamheidsbestrijding5.

Eenzaamheid is een persoonlijke, subjectieve ervaring waarin bestaande relaties worden afgewogen tegen de eigen wensen of verwachtingen ten aanzien van relaties. Het gevoel van gemis in kwaliteit van bestaande relaties of in het aantal bestaande contacten, kan leiden tot eenzaamheid. Er is een onderscheid in:

  • emotionele eenzaamheid: sterk gemis van een intieme relatie of emotionele band met een partner of vriend(in)
  • sociale eenzaamheid: gemis van betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen.

Het ervaren van eenzaamheid kan gevolgen hebben voor de gezondheid, zoals een mogelijk verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer en hartaandoeningen. Eenzaamheid kan ook leiden tot depressie en een hogere kans op overlijden6. Eenzaamheid zet mogelijk een zichzelf versterkende negatieve spiraal in werking. Het leidt tot verminderd welbevinden en een gevoel van algemene ontevredenheid over het leven.

Gevolg kan zijn dat mensen de neiging hebben ongezond te gaan leven. Dan bestaat het gevaar dat problemen zich opstapelen. Denk aan zelfverwaarlozing, slaapproblemen, gezondheidsklachten, verslaving en schulden. Dat heeft weer een negatieve uitwerking op de zelfwaardering en tevredenheid met het leven in het algemeen7.

Meer cijfers over dit onderwerp
- In totaal voelen naar schatting 42.000 inwoners van Zoetermeer zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam (46%).1
- Een derde van de inwoners (33%) is emotioneel eenzaam, bijna de helft is sociaal eenzaam (48%).
- Bijna twee derde van de inwoners in Haaglanden van niet-westerse afkomst voelt zich eenzaam.
- Bij inwoners met een lagere sociaaleconomische status (lager opleidingsniveau, lager inkomen) en inwoners die moeite hebben met rondkomen, is het percentage dat zich matig tot zeer ernstig eenzaam voelt hoger dan bij inwoners met een hogere sociaaleconomische status en/of inwoners die geen moeite hebben met rondkomen1.
- Van de jongeren in Zoetermeer voelt 43% zich matig tot zeer ernstig eenzaam, in Haaglanden is dit 44%.2

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Aanpak op maat

Om eenzaamheid aan te pakken is het belangrijk dat een individuele en een collectieve aanpak ontwikkeld worden, die op elkaar aansluiten. Voor Zoetermeer geldt dat er naast de jongeren en ouderen andere groepen te onderscheiden zijn die meer eenzaamheid ervaren.

Maatwerk jongeren

Er zijn grofweg twee typen eenzame jongeren8:

  • 'sociaal onhandigen' die vaardigheden missen om kwalitatief goede vriendschappen te sluiten.
  • 'doemdenkers' waarvan eenzaamheid het gevolg kan zijn van een 'zwarte bril' waardoor de kwaliteit van relaties wordt onderschat.

Daarom moet gekeken worden welke onderliggende factoren een rol spelen, voordat een aanbod gedaan wordt. Is het trainen van sociale vaardigheden nodig of is werken aan het zelfbeeld belangrijk?

De school is een plek waar kinderen en jongeren zich ontwikkelen en leren omgaan met leeftijdgenoten, vriendschappen leren aangaan en onderhouden. Scholen zijn zich hier goed van bewust en zien zichzelf hier een rol in hebben.

Een school kan ervoor kiezen om het thema welbevinden structureel en planmatig aandacht te geven met de Gezonde School-aanpak. Een integrale aanpak dat ingebed is in de school, met daarin:

  • signaleren
  • begeleiding bieden
  • zo nodig doorverwijzen naar bijvoorbeeld aanbieders van trainingen

Educatieve programma’s voor alle leerlingen, het betrekken van de sociale omgeving (ouders/opvoeders) en beleid waarin regels en afspraken zijn gemaakt, zoals anti-pestprotocol, omgangsregels en alle activiteiten zijn vastgesteld in het schoolplan. Aandacht aan welbevinden draagt bij aan voorkomen van eenzaamheid op latere leeftijd.

Maatwerk Ouderen

Een hoger percentage 85-plussers voelt zich eenzaam in vergelijking met inwoners jonger dan 85 jaar11. Het landelijk actieprogramma ‘Eén tegen eenzaamheid'9 is gericht op het voorkómen van eenzaamheid bij 75-plussers. Het programma heeft twee actielijnen:

  • het signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid
  • het doorbreken en duurzaam aanpakken van eenzaamheid

Eenzaamheid onder ouderen is een risicofactor voor ouderenmishandeling. Door hun kwetsbare en vaak afhankelijke positie lopen eenzame ouderen meer risico het slachtoffer te worden van ouderenmishandeling. Dit kan lichamelijke of psychische mishandeling, verwaarlozing, financiële uitbuiting of seksueel misbruik zijn. Er kan sprake zijn van opzet, maar dit is niet altijd het geval. Soms kunnen mensen de zorg voor hun naasten (mantelzorg) of voor cliënten niet meer aan. Dit kan ontspoorde mantelzorg tot gevolg hebben.

Het stimuleren van weerbaarheid vergroot de veiligheid in de leefomgeving, thuis én in de digitale wereld. De Rijksoverheid is een campagne gestart om financieel misbruik van ouderen tegen te gaan10. Zo wil zij kennis van en bewustwording rond financieel misbruik vergroten.

In Zoetermeer is inmiddels de Lokale Alliantie financiële uitbuiting opgericht. De gemeente heeft een verantwoordelijkheid in de preventie en de aanpak van ouderenmishandeling en ontspoorde mantelzorg. Zij kan hiervoor gebruik maken van de kennisbank Aanpak ouderenmishandeling. Deze kennisbank is ontwikkeld in het kader van het actieplan 'Ouderen in veilige handen' van de Rijksoverheid11.

Lokaal samenwerken aan eenzaamheid

Het is belangrijk om in te zetten op een duurzame aanpak van eenzaamheid. Dit betekent een combinatie van een individuele en collectieve benadering, integraal en structureel. Alleen op die manier en door met meerdere partijen samen te werken zijn wezenlijke verbeteringen voor veel mensen te verwachten. Om effectieve activiteiten individueel aan te kunnen bieden, is het belangrijk dat in een gezamenlijke aanpak mensen en organisaties deelnemen die deze personen (vroegtijdig) kunnen bereiken.

Gerelateerde beleidsvelden

  • Sociale beleidsvelden
  • Fysieke beleidsvelden

Advies verdere inzet

Zoetermeer vindt het belangrijk dat haar inwoners zich in staat voelen richting te geven aan hun eigen leven. Onder de prioriteit van 'Lekker in je vel' is het doel dat minder inwoners eenzaamheid ervaren. Een duurzame aanpak kan goed verweven worden in samenhang met de overige doelen, die staan beschreven in het visiedocument 'Lokaal Gezondheidsbeleid'4 . In dit document staan ook ‘Vitaal ouder worden’, ‘Gelijke kansen op gezond leven’ en ‘Samenwerken aan (positieve) gezondheid’ als prioriteiten voor de komende vier jaar genoemd.

Een doel binnen de prioriteit 'Lekker in je vel' is om de vaardigheden van inwoners te vergroten, zodat zij met de uitdagingen in hun leven kunnen (leren) omgaan. Daarbij kan de gemeente ook denken aan het aanleren van sociale vaardigheden op jonge leeftijd, dit kan bijvoorbeeld via Gezonde Kinderopvang12 en Gezonde School13, waarbinnen aandacht voor werken aan sociaal emotioneel welbevinden een plaats heeft. Ook kan worden gedacht aan het verbeteren van gezondheidsvaardigheden en het gebruik maken van digitale (e-health) toepassingen. In de gemeente Zoetermeer is de Grey Valley Incubator opgericht (2018), die zich richt op kansen die vergrijzing met zich meebrengt, zoals de aanpak van eenzaamheid.

Er zijn veel voorbeelden van een programmatische aanpak en interventies die kunnen worden ingezet bij het bestrijden van eenzaamheid. Zoetermeer wordt als koploper-plaats in Nederland genoemd in de Handreiking Lokale aanpak van eenzaamheid (versie 2018) van de Coalitie Erbij14. Deze handreiking is, net als het studierapport Kwetsbaar en Eenzaam15, een inspiratiebron voor een aanpak van eenzaamheid. Activiteiten die eenzaamheid tegengaan worden benoemd, maar ook interventies die het tegengaan van eenzaamheid als subdoel hebben.

Referenties

  1. Gezondheidsenquete 2016, GGD Haaglanden
  2. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/zoetermeer/themas/sociale-gezondheid/eenzaamheid
  3. Coalitie Erbij - www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  4. Visiedocument Lokaal Gezondheidsbeleid, 2017, Gemeente Zoetermeer
  5. Groene, veilige stad met ambities, Thuis in de wijk, Coalitieakkoord Gemeente Zoetermeer 2018-2022
  6. www.eenzaam.nl/component/content/article?id=83:gevolgen
  7. Coalitie Erbij - www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  8. Eenzame jongeren vragen om maatwerk, G. Lodder, bericht: 20 april 2016,
    www.ru.nl/nieuws-agenda/nieuws/vm/bsi/kinderen-opvoeding/2016/eenzame-jongeren-maatwerk
  9. Eén tegen eenzaamheid, Ministerie van VWS, 2018 - www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/03/20/actieprogramma-een-tegen-eenzaamheid
  10. www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ouderenmishandeling/financiele-uitbuiting-ouderen-voorkomen
  11. www.aanpak-ouderenmishandeling.nl
  12. www.gezondekinderopvang.nl/gezonde-kinderopvang
  13. www.gezondeschool.nl
  14. www.samentegeneenzaamheid.nl/sites/wte/files/lokale-aanpak-eenzaamheid-handreiking-coalitie-erbij-2018-lowres.pdf of via www.gezondin.nu/thema/sociale-omgeving/publicaties/160-handreiking-lokale-aanpak-eenzaamheid
  15. www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2018/Kwetsbaar_en_eenzaam

 

Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties