Gezondheidsmonitor
8 Leefstijl.svg

Iets meer dan de helft (53%) van de inwoners van Zoetermeer van 19 jaar en ouder kampt met (ernstig) overgewicht. Dit percentage blijft vrijwel gelijk sinds 20081. Het is in de komende jaren dus noodzakelijk met investeringen het percentage overgewicht en obesitas echt omlaag te brengen. Mensen met een gezond gewicht en gezonde leefstijl lopen minder gezondheidsrisico’s en kunnen langer zelfstandig participeren. Dat sluit aan bij het visiedocument ‘Lokaal Gezondheidsbeleid’ waarin gezondheid niet alleen een doel op zich is, maar ook een middel om andere doelen te kunnen bereiken zoals 'meer regie op het eigen leven' of 'kwaliteit van leven'2.

Gezond eten en drinken en voldoende bewegen en slapen, leveren een positieve bijdrage aan het bereiken en behouden van een gezond gewicht. In Zoetermeer is hierin verbetering te realiseren.

- Slechts een kwart (27%) van de inwoners van Zoetermeer voldoet aan de richtlijn groente. Dat is lager dan in Haaglanden (31%) en vergelijkbaar met Zuid-Holland West1.
- Bijna vier op de tien inwoners (39%) voldoet aan de richtlijn fruit. Dit is lager dan in Haaglanden (43%) en vergelijkbaar met Zuid-Holland West1.
Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Het percentage volwassenen (19 jaar en ouder) in Zoetermeer dat aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB)3 voldoet (60%), is lager dan in Zuid-Holland West (63%) en Nederland (63%). Van de jongeren in Zoetermeer voldoet 87% aan de NNGB (ten opzichte van 87% in Haaglanden)4.
Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Daarnaast voelt 19% van de volwassenen zich meestal niet of nooit uitgerust als zij ’s morgens uit bed komen. Dit percentage is vergelijkbaar met Haaglanden (19%) en Zuid-Holland West (17%).
Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Focus op de eerste 1000 dagen

De eerste 1000 dagen (van conceptie tot de tweede verjaardag) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. Dit begint bij een gezonde leefstijl ter voorbereiding op een eventuele zwangerschap. Bij het bevorderen van een gezonde leefstijl en gezond gewicht is het daarom van belang om de focus te leggen op die eerste 1000 dagen en de ouders hierin te ondersteunen. Het bestaande netwerk perinatale gezondheid kan hieraan een belangrijke bijdrage leveren. Landelijk is er steeds meer aandacht om de kansen voor het kind in de eerste 1000 dagen te beschermen en te bevorderen. In Zoetermeer zijn hiervoor ook Zorgpaden Kwetsbare Zwangeren ontwikkeld.

Streven gezond gewicht is de norm

Om gezond gewicht te bevorderen is het van belang dat een gezonde leefstijl normaal is op plekken waar kinderen en ouders veel komen. Dit kan worden bereikt door in samenwerking met partijen en organisaties in de directe woon- en leefomgeving eenduidig dezelfde boodschap ten aanzien van een gezonde leefstijl uit te dragen. Het gaat bijvoorbeeld om partijen en organisaties als:

  • Scholen en kinderopvang
  • Sportclubs en verenigingen
  • Wijkcentra
  • Jeugdgezondheidszorg
  • Gezondheidscentra
  • Geboortezorg

Gezonde keuze moet de makkelijkste keuze zijn

Voor mensen die weinig te besteden hebben, stress ervaren en gebrekkige gezondheidsvaardigheden hebben, is het niet eenvoudig om gezonde keuzes te maken. Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen5.

De omgeving kan gezond gedrag stimuleren door de gezonde keuze de makkelijkste keuze te laten zijn. Dit kan bijvoorbeeld door een gezond (en betaalbaar) aanbod van eten en drinken beschikbaar te stellen in sport-, werk- en schoolkantines en op plekken waar mensen recreëren. Ook het verkleinen van het fastfood-aanbod in de stad en een omgeving die uitnodigt tot bewegen, helpen mensen om gemakkelijk de gezonde keuze te maken.

Fysieke omgeving nodigt uit tot beweging

Door adequate inrichting van de fysieke omgeving kan bewegen heel laagdrempelig zijn en eenvoudig te integreren in het dagelijkse leven. Denk aan:

  • veilige fietspaden en voldoende fietsenstallingen waardoor inwoners sneller de fiets pakken.
  • een groene omgeving om te wandelen en te recreëren, die ook toegankelijk is voor kinderen, ouderen en mindervaliden. De omgeving is veilig en heeft bankjes om te rusten.
  • een omgeving die kinderen uitnodigt om te bewegen, bijvoorbeeld beweegvriendelijke schoolpleinen en veilige speelplekken.

Aanpak op maat

Voor een gezond gewicht is het belangrijk dat mensen weten wat hiervoor nodig is ten aanzien van voeding, beweging en slapen. En dat ze ook de vaardigheden hebben om dit te kunnen toepassen. Bij het bevorderen van gezond gewicht is het in Zoetermeer belangrijk om daarbij gericht in te zetten op een aantal specifieke groepen.

  • Overgewicht komt meer voor bij mensen met een lage opleiding1. Om deze mensen goed te kunnen bereiken, is het van belang om met de aanpak in te zetten op laaggeletterden en mensen met minder gezondheidsvaardigheden.
  • Niet goed kunnen rondkomen is van grote invloed op de leefstijl. Mensen met een lager inkomen hebben vaker gezondheidsproblemen inclusief overgewicht1. Een aanpak zou daarom rekening moeten houden met wat schaarste betekent voor eigen regie. Bijvoorbeeld in een cursus omgaan met geld aandacht besteden aan gezond en betaalbaar eten.
  • Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond hebben vaak een minder gezonde leefstijl1. De aanpak zou afgestemd moeten worden op de specifieke behoeften en culturele gewoonten van deze groepen.

Integrale samenwerking

Om een gezonde leefstijl de norm te laten zijn is het van belang dat de verschillende beleidsterreinen bijdragen vanuit hun eigen domein (health in all policies). Zo kan er een lijn worden aangebracht tussen gezondheidsbeleid op school en kinderopvang, door aandacht voor voeding en beweging en inzet op gezonde kantines bij de sportverenigingen. ‘Zoetermeer sterker door sport’ en ‘Lang zal Meerzicht Leven’ (vanuit Welzijn) zijn mooie voorbeelden.

Naast de overheid kunnen ook private partijen veel bereiken in het gezonder maken van de omgeving. Door middel van publiek private samenwerking kan de gemeente gepast private partijen stimuleren en faciliteren om hier hun rol in te pakken.

Sluitende keten

Naast het voorkómen van overgewicht is het belangrijk dat er goede en tijdige signalering van overgewicht en obesitas is en dat er voldoende passende ondersteuning en zorg ingezet kan worden. Hierbij is van belang dat er gewerkt wordt vanuit een gezinsbrede of systeemgerichte aanpak, waarin maatwerk kan worden toegepast. Hiertoe kan worden samengewerkt met huisartsen, Stichting Georganiseerde eerstelijnszorg Zoetermeer (SGZ), diëtisten en sport. In Zoetermeer bestaat een initiatief van publiek-private samenwerking met een supermarkt.

Gerelateerde beleidsvelden

  • Sociale beleidsvelden
  • Fysieke beleidsvelden

Advies verdere inzet

In Zoetermeer wordt sterk ingezet op het stimuleren van sport en beweging en er is gestart met de Gezonde School-aanpak waarbij GGD Haaglanden adviseert. Daarbij zijn, vooral in wijken met achterstand, activiteiten gestart die elementen hebben van Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG)6. Omdat overgewicht veel voorkomt in Zoetermeer en dit vooral op jongere leeftijd nog gunstig te beïnvloeden is, zou een structurele aanpak op basis van JOGG een mogelijke inzet voor Zoetermeer kunnen zijn.

Een samenhangende aanpak met het sportbeleid vergroot de kans om het percentage overgewicht en obesitas structureel omlaag te brengen en het risico op de ontwikkeling van gezondheidsproblemen als diabetes type 2 te voorkomen. Hierbij kan programmatisch werken vanuit een levensloopbenadering helpen.

Het is belangrijk daarbij, zoals genoemd, oog te hebben voor de eerste 1000 dagen. Voorbeelden van inzet om tot een hoger percentage inwoners met een gezond gewicht te komen zijn: Gezonde Kinderopvang7, Gezonde School8 (ook op het middelbaar onderwijs) en 'Plezier in bewegen'9 .

Het landelijke ketenmodel Overgewicht en Obesitas bij kinderen10 is in ontwikkeling. Aansluitend daarop zou een leefstijlcoach voor volwassenen kunnen worden ingezet11. Vanaf 2019 wordt de gecombineerde leefstijl interventie (GLI) vergoed vanuit de basisverzekering. De gemeente is in gesprek met de SGZ en gezondheidscentra over hoe bewezen effectieve GLI’s voor volwassenen kunnen worden ingevoerd en wat voor jongeren mogelijk is.

Referenties

  1. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden. - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/zoetermeer/themas/leefstijl/lichaamsgewicht
  2. Visiedocument Lokaal Gezondheidsbeleid, 2017, Gemeente Zoetermeer
  3. De Commissie Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad kwam in augustus 2017 met een nieuwe beweegrichtlijn. Volgens de nieuwe beweegrichtlijnen zouden volwassenen wekelijks ten minste 2,5 uur matig intensief moeten bewegen en kinderen dagelijks minstens een uur. De cijfers die hier worden beschreven hebben betrekking op de NNGB, Fitnorm en Combinorm, aangezien ten tijde van het uitvoeren van de gezondheidsenquête 2016 er over deze nieuwe beweegrichtlijn nog niet gepubliceerd was.
  4. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  5. Pelikan JM, Röthlin F, Ganahl K. Comparative report on health literacy in eight EU member states. The European Health Literacy Project 2009-2012. The HLS-EU Consortium; 2012. Beschikbaar op URL: https://www.healthliteracyeurope.net/hls-eu.
  6. jongerenopgezondgewicht.nl
  7. www.gezondekinderopvang.nl/gezonde-kinderopvang
  8. www.gezondeschool.nl
  9. www.nederlandse-sportraad.nl/plezier-in-bewegen
  10. www.ketenaanpakovergewichtkinderen.nl
  11. www.nza.nl/actueel/nieuws/2018/06/01/nza-maakt-vergoeding-preventie-mogelijk
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties