Gezondheidsmonitor
2 Participatie.svg

Mantelzorg is vrijwillige en onbetaalde zorg aan mensen die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt zijn. Deze zorg wordt gegeven aan bekenden zoals familieleden, vrienden of buren, minimaal 8 uur per week of minimaal 3 maanden achtereen1.

In Westland is één op de zes inwoners mantelzorger. Van de mantelzorgers in Westland voelt 19% zich tamelijk zwaar belast tot overbelast door de mantelzorg. In Nederland groeit een kwart van de jongeren op met een familielid dat zorg nodig heeft2. Mantelzorg draagt er toe bij dat mensen langer zelfstandig thuis kunnen wonen. De Wmo verplicht de gemeente om mantelzorgers actief te ondersteunen. In Westland voert Vitis Welzijn Mantelzorg deze ondersteuning uit.

Mantelzorg is niet wederkerig. De persoon die mantelzorg ontvangt (cliënt), kan zich afhankelijk voelen van de mantelzorger. Dat kan het moeilijk maken om de regie te houden en het te zeggen wanneer hij/zij de mantelzorg anders wil inrichten. Ook kan de persoon die mantelzorg ontvangt zich bezwaard voelen. Voor de mantelzorger bestaat de kans dat hij/zij steeds meer doet dan was afgesproken en het sociale leven er onder gaat lijden. Het kan ook zijn dat de mantelzorg (te) zwaar wordt naast het werk en/of dat het emotioneel en lichamelijk te belastend wordt3. Mantelzorg zou dan kunnen ontsporen.

- Volgens de Gezondheidsenquête 2016 is 16% van de inwoners van 19 jaar en ouder in Westland mantelzorger, dit zijn ongeveer 12.000 inwoners. Dit percentage is hoger dan in Zuid-Holland West (14%) en Haaglanden (12%).
- Ongeveer 2.300 inwoners in Westland voelen zich tamelijk zwaar belast tot overbelast door de mantelzorg. Dit is een vijfde (19%) van de mantelzorgers.
- Van de mantelzorgers is 45% bekend met het Vitis Welzijn Mantelzorg, 9% heeft wel eens contact gehad.
- In Westland heeft 12% van de jongeren tussen de 12 en 18 jaar een ziek of verslaafd gezinslid4.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Ondersteuning mantelzorgers

Ondersteuning van mantelzorg draagt er toe bij dat de mantelzorger niet overbelast raakt. Vitis Welzijn Mantelzorg verzorgt maatwerk voor cliënt en mantelzorger waaronder ook respijtzorg. Zij verzorgt ondersteuning door informatie, (persoonlijk) advies, lotgenotencontact, trainingen en verwijzing naar organisaties waar mantelzorgers praktische ondersteuning krijgen. Uit de Gezondheidsmonitor 2018 blijkt dat van de mantelzorgers 45% bekend is met dit steunpunt en 9% daarvan ook contact heeft gehad. Hier liggen dus mogelijkheden voor verbetering.

Westland liet het bureau I&O Research onderzoek uitvoeren naar de mantelzorgondersteuning: de behoefte van de mantelzorgers, communicatie over de ondersteuningsmogelijkheden en handvatten voor versterking van de samenwerkingsstructuur met maatschappelijke partners. Vervolgacties zijn door de gemeente uitgezet voor 2019. Het Kennisdossier mantelzorgbeleid door gemeenten5 geeft daarvoor mogelijk aanvullende adviezen en voorbeelden die helpen bij het vinden, versterken, verlichten en verbinden van mantelzorgers. Westland kan inzetten op een beter bereik van mantelzorgers door:

  • aandacht te hebben voor welke mantelzorgers de gemeente wil bereiken.
  • aandacht te hebben voor waar zij te vinden zijn.
  • professionals toe te rusten om in contact te komen met (overbelaste) mantelzorgers (en die overbelasting dus ook te herkennen).

Pas als de mantelzorgers in beeld zijn, kan navraag plaatsvinden tegen welke gezondheidsproblemen zij aanlopen om vervolgens het beleid daarop af te stemmen. Ook door het betrekken van mantelzorgers bij het keukentafelgesprek of door de mantelzorgwaardering te gebruiken als contactmoment kan input voor beleid worden verzameld.

Ondersteuning jonge mantelzorgers

Jonge mantelzorgers (onder de 18 jaar) hebben naast de zorgen over de veranderingen in hun eigen leven, zorg voor of over hun naaste. Dit kan zowel positieve als negatieve effecten hebben.

Ze kunnen een gevoel van waardering ervaren, maar het kan ook een beroep doen op hun veerkracht en mentaal welbevinden. Jonge mantelzorgers ervaren meer psychische en emotionele problemen dan hun leeftijdsgenoten. Dit effect wordt versterkt wanneer de jongeren moeite hebben om op een goede manier met de zorgen om te gaan en als ze onvoldoende ondersteuning krijgen6.

Vitis Welzijn Mantelzorg heeft een consulent voor jonge mantelzorgers tot 25 jaar. De consulent verzorgt workshops op scholen, ondersteunt jonge mantelzorgers en organiseert ontmoeting. Er wordt nauw samengewerkt met het onderwijs en het sociaal kernteam. Mezzo, de landelijke vereniging voor iedereen die zorgt voor een naaste, heeft een site voor jonge hulpverleners7 waar de gemeente naar kan verwijzen. Ook heeft Mezzo tips voor een samenhangend ondersteuningsaanbod voor jonge mantelzorgers8.

Waardering van de mantelzorger

Gemeenten zijn vrij hoe zij het jaarlijks toegekende bedrag voor waardering van mantelzorgers besteden. Via Vitis Welzijn Mantelzorg kunnen mantelzorgers sinds 2017 in Westland een financiële mantelzorgwaardering aanvragen. Ook organiseert Vitis Welzijn Mantelzorg jaarlijks een week activiteiten rondom de landelijke Dag van de Mantelzorg.

In een integraal plan kunnen de wensen en behoeften van cliënten en mantelzorgers als basis dienen. De aandachtspunten om mantelzorgers te vinden, versterken, verlichten en verbinden kunnen daarbij een leidraad zijn. De mantelzorgwaardering in Westland is bedoeld als een steuntje in de rug. De gemeente biedt praktische ondersteuning zoals goedkope huishoudelijke hulp speciaal voor mantelzorgers aan.

Respijtzorg en andere vormen van verlichting

Naast de groep jonge mantelzorgers zijn er andere groepen die risico lopen op overbelasting door mantelzorg. Bijvoorbeeld:

  • mantelzorgers die zelf op leeftijd zijn.
  • mantelzorgers die zorgen voor mensen met een psychisch/psychiatrisch probleem, voor dementerenden of voor een partner met niet aangeboren hersenletsel.
  • mantelzorgers die mantelzorg combineren met werk of zorg voor anderen.
  • allochtone mantelzorgers (met eventuele taalachterstand, en culturele aspecten die de situatie complex kunnen maken).

In Westland bestaan meerdere vormen van respijtzorg in de thuissituatie en buitenshuis. Er is een logeerhuis aan het strand en er zijn verschillende organisaties die respijtzorg aan huis aanbieden. Ondanks aanzienlijke uitbreiding van respijtzorg blijft er vraag naar respijtzorg op maat. De gemeente is aan het bekijken hoe dit kan worden georganiseerd.

Naast respijtzorg, kan het verlichten van mantelzorg andere zaken betreffen. Westland zet zich in voor een stevige samenwerkingsstructuur en wil mantelzorg beter op de kaart zetten binnen de gemeentelijke dienstverlening. Daarbij pakt Westland als werkgever ook het thema werk en mantelzorg op.

Regierol Westland

Westland heeft meerdere rollen in de organisatie van mantelzorgondersteuning. Als uitvoerder, sinds de invoering van de Wmo, maar ook via keukentafelgesprekken (sinds 2015). Dit wordt geborgd in het sociaal kernteam. Ook als opdrachtgever van de ingekochte mantelzorgondersteuning en de monitoring daarvan, en als regisseur van het lokale beleid heeft de gemeente een rol.

Als regisseur legt de gemeente verbindingen, zowel binnen als buiten de gemeentelijke organisatie. Intern gaat het om verbindingen tussen verschillende beleidsdomeinen zoals zorg en welzijn, werk en inkomen en huisvesting. Extern mobiliseert de gemeente lokale samenwerkingspartners in de vorm van stakeholdersbijeenkomsten. Het doel is het gezamenlijk opstellen van doelen, elkaars expertise leren kennen en het verbeteren van de ketensamenwerking waaronder signaleren en doorverwijzen. Vitis Welzijn Mantelzorg heeft een spilfunctie in de samenwerking in haar rol als expertisecentrum.

In 2018 en 2019 werkt Westland aan het op de kaart zetten van het combineren van werk en mantelzorg. Dit gebeurt onder andere door het verkrijgen van de erkenning mantelzorgvriendelijke werkgever en het stimuleren van werkgevers om aandacht te krijgen voor mantelzorgende werknemers.

Advies verdere inzet

Westland heeft via het sociaal domein en met inzet van Vitis Welzijn Mantelzorg ondersteuning van de mantelzorger georganiseerd. Gezien de bevinding dat nog niet de helft van de mantelzorgers bekend is met Vitis Welzijn Mantelzorg ligt hier een verbetermogelijkheid. Andersom geldt ook dat Westland beter zicht kan krijgen op wie in de gemeente mantelzorg verlenen en welke behoeften zij hebben. De gemeente heeft dit inzicht vergroot met een onderzoek naar de behoefte naar mantelzorgondersteuning. De resultaten van dit onderzoek bieden aanknopingspunten voor aanpassing en verbetering van de ondersteuning.

Aandacht voor behoud, en mogelijk bevorderen van de psychische en lichamelijke gezondheid van de mantelzorger is gewenst. Tegelijkertijd kan er aandacht zijn voor het behoud van de regierol door de cliënt zelf en dat mantelzorg wordt ingericht zoals gewenst door de cliënt.

Bronnen voor inspiratie kunnen zijn:

  • infographic mantelzorg beter bereiken9
  • stappenplan mantelzorgers betrekken10
  • infographic samenwerken met informele zorg11
  • aan de slag met sociale netwerken12

Referenties

  1. gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/westland/themas/participatie/mantelzorg-geven
  2. www.mezzo.nl/pagina/voor-professionals/kennisbank/wat-is-mantelzorg
  3. wijzijnmind.nl/psychipedia/mantelzorg
  4. Jongerenenquete 2015, Gezondheid & leefstijl jongeren Westland 2016 p 26, GGD Haaglanden
  5. Kennisdossier mantelzorgbeleid door gemeenten, 2017, Vilans en Movisie en www.aandachtvooriedereen.nl
  6. Frans van Zoest, www.vilans.nl/projecten/ondersteuning-voor-jonge-mantelzorgers
  7. www.mezzo.nl/pagina/voor-mantelzorgers/thema-s/voor-jonge-mantelzorgers
  8. Opgroeien met zorg, een handreiking voor ondersteuning van jonge mantelzorgers, Mezzo
  9. gemeenten.movisie.nl/publicaties-infographics/infographic-mantelzorgers-beter-bereiken
  10. gemeenten.movisie.nl/doel/mantelzorg-versterken/beleid/mantelzorgers-betrekken
  11. gemeenten.movisie.nl/doel/mantelzorg-versterken/beleid/gemeente-als-regisseur
  12. Movisie, Vilans en ActiZ - www.vilans.nl/producten/werkwijzer-werken-aan-sociale-netwerken-van-clienten
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties