Gezondheidsmonitor
8 Leefstijl.png

Genotmiddelen zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Waar het gebruik van middelen veelal zorgt voor een aangename of stimulerende werking op korte termijn, heeft het gelijktijdig een negatief effect op de gezondheid. Daarbij zijn genotmiddelen vaak verslavend.

Het is daarom van groot belang dat Westland blijft inzetten op preventie en gezond gedrag stimuleert. Hierbij is handhaven van regelgeving en het houden van toezicht van groot belang. Daarnaast is inzet nodig op een gerichte aanpak bij al bestaande problematiek. Vanuit de focus op gezondheidspotentieel raadt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid1 aan om beleidsaandacht te richten op roken en overmatig alcoholgebruik.

Roken

Van alle genotmiddelen veroorzaakt roken de grootste ziektelast in Nederland. Zo is roken verantwoordelijk voor een groot deel van de sterfgevallen aan longkanker en voor de ziektegevallen van COPD (chronische bronchitis en longemfyseem). Daarnaast verhoogt roken de kans op meerdere aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten en diabetes. De negatieve gezondheidseffecten van roken zijn niet beperkt tot de rokers zelf. Deze effecten gelden ook voor niet-rokers, omdat zij tabaksrook inademen (passief-/meeroken). Het beschermen tegen het beginnen met roken en het stoppen met roken leveren dus gezondheidswinst op voor een veel grotere groep dan de rokers alleen. Bij zowel jongeren als volwassenen is er een daling in het rookgedrag te zien de afgelopen jaren2. Om deze gunstige trend voort te zetten is blijvende actie nodig.

- In Westland rookt 18% van de inwoners van 19 jaar en ouder. Dit zijn zowel dagelijkse rokers als gelegenheidsrokers. Dit percentage is vergelijkbaar met Zuid-Holland West en Nederland en lager dan in Haaglanden3.
- Van de Westlandse jongeren (12 tot en met 18 jaar) heeft 11% ooit gerookt, rookt 4% regelmatig (wekelijks) en rookt 2% dagelijks.Van de jongeren wordt 11% thuis aan tabaksrook blootgesteld4.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Problematisch alcoholgebruik

(Overmatig) alcoholgebruik brengt verschillende gezondheidsrisico’s met zich mee. Vooral op jonge leeftijd is alcoholgebruik schadelijk. Jongeren zijn gevoeliger voor de risico’s van alcohol, omdat hun lichaam en brein nog in ontwikkeling zijn. Het lichaam en/of brein kan daarom niet alleen schade oplopen, maar ook in de ontwikkeling gestoord worden. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in gedragsproblemen of in een hogere gevoeligheid voor alcoholverslaving op latere leeftijd5.

Alcoholpreventie op jonge leeftijd heeft dus een groot potentieel aan gezondheidswinst.

- Ruim een derde van de (36%) inwoners (19 jaar en ouder) van Westland voldoet aan het advies geen of maximaal één glas alcohol per dag te drinken. In Haaglanden voldoet 45% aan dit advies.
- Het percentage zware drinkers (van 19 jaar en ouder) is in Westland 11%. Dit betekent wekelijks op minstens één dag minimaal zes glazen (mannen) of vier glazen (vrouwen) alcohol. Dit is vergelijkbaar met het percentage voor Haaglanden (9%).
- Het percentage overmatige drinkers is 22%. Dit betekent voor mannen meer dan 14 glazen per week en voor vrouwen meer dan 7 glazen per week. Dit percentage is hoger dan Haaglanden (17%).
- Iets meer dan een vijfde van de jongeren van 12 tot en met 18 jaar (22%) heeft in de afgelopen vier weken aan binge drinken gedaan. Dit betekent dat zij vijf of meer glazen dronken bij een gelegenheid6. In Haaglanden en Zuid-Holland West was dit minder, respectievelijk 17% en 18%. Dit percentage is wel gedaald ten opzichte van 2010, toen 27% in de laatste 4 weken aan binge drinken deed.
- Uit de jongerenenquête van 2015 komt verder naar voren dat het alcoholgebruik onder jongeren ten opzichte van 2010 gedaald is. Het aantal jongeren van 12 tot 18 jaar dat ooit alcohol dronk daalde van 51% (2010) naar 46% (2015). En het aantal jongeren dat de afgelopen 4 weken alcohol dronk daalde van 43% naar 36%7.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Drugsgebruik

Drugsgebruik kan leiden tot een verslaving of een overdosis. Drugsgebruik brengt verschillende (korte en lange termijn) gezondheidsrisico’s met zich mee, afhankelijk van het type drugs dat wordt gebruikt. Met een gevarenschaal wordt gekeken naar de lichamelijke gevolgen, de kans op lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid en de kans op maatschappelijke problemen. Sinds 1972 is er een onderscheid gemaakt tussen soft- en harddrugs. Bij jongeren die veel uitgaan en vrienden hebben die drugs gebruiken, wordt door relatief een groot deel drugs gebruikt8. In een preventieve aanpak is daarom aandacht voor groepsdruk (peer pressure) relevant.

-In Westland heeft 4% van de volwassenen (19 tot en met 64 jaar) het afgelopen jaar cannabis gebruikt. Dat is lager dan in Zuid-Holland West (8%) en Haaglanden (9%).
-Het percentage inwoners in Haaglanden dat in het afgelopen jaar cannabis heeft gebruikt is het hoogst bij 19- tot en met 34-jarigen (18%)9.
-In Westland gebruikte 8% van de jongeren (12 tot en met 18 jaar) ooit softdrugs (cannabis of wiet). Dit is in Haaglanden 10%.
- Het percentage jongeren in Westland dat ooit harddrugs (XTC (ecstasy, MDMA), cocaïne, paddo’s, amfetamine (uppers, pep of speed), LSD, GHB, lachgas en heroïne) heeft gebruikt is 6%. In Haaglanden is dit 4%.
- In Westland gebruikte 3% van de jongeren de afgelopen vier weken softdrugs. In Haaglanden is dit 4%. En 3% van de jongeren gebruikte in de afgelopen vier weken harddrugs. In Haaglanden is dit 1%10.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Doorzetten aanpak genotmiddelen

Westland heeft een werkgroep Alcohol- & Drugspreventie, waarin de gemeente Westland samenwerkt met de Brijder Verslavingszorg, JGZ Zuid-Holland West, GGZ Delfland, GGD Haaglanden, Vitis Welzijn en Sportief Advies. De werkgroep zet zich in voor de uitvoering en coördinatie van interventies en activiteiten ter preventie van genotmiddelengebruik (roken, alcohol en drugs) door jongeren11.

De ambitie van Westland is dat meer Westlanders gezonder gaan leven en daarmee jongeren een gezond voorbeeld geven. Daarbij ligt de nadruk op minder schadelijk alcohol- en drugsgebruik. Er zijn bijvoorbeeld activiteiten gericht op kennisvergroting, gericht op zowel jongeren als hun ouders (bijvoorbeeld bij sportverenigingen). Ook is er de lokale campagne Zero Heroes, bedoeld om jongeren en hun ouders te betrekken bij een cultuuromslag in het denken over alcoholgebruik. Landelijke regelgeving kan helpen bij de lokale inzet rond genotmiddelenpreventie. Naast schoolgebouwen moeten ook schoolpleinen vanaf 2020 geheel rookvrij zijn. Als Westland inzet op een Rookvrije Generatie dan stimuleert dat onder andere het niet roken op plaatsen waar kinderen opgroeien en zich bewegen. Denk aan sportterreinen, speeltuinen en kinderboerderijen. Het draagt bij aan bewustwording en daadwerkelijk bereiken van gezond gedrag. Open communicatie stimuleert ook een aanspreekcultuur, waarbij roken in de nabijheid van kinderen als ongewenst kan worden aangegeven. Het vermelden waard hierbij is dat de Westlandse voetbalverenigingen een gedragscode Jeugd en Alcohol hebben ondertekend12.

Op het gebied van handhaving zijn in 2018 in Westland stappen gezet:

  • Verstrekken van ademanalyseapparatuur aan evenementenorganisatoren voor preventieve controle op indrinken door jongeren onder de 18 jaar.
  • Uitbreiding aantal buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s) die gecertificeerd zijn om de toezichtstaak Drank- en horecawet uit te voeren.
  • Onder alcoholverstrekkers is in Westland door het externe bureau Nuchter een onderzoek uitgevoerd naar naleving van de leeftijdsgrenzen. Doelstelling van het onderzoek: verzamelen van data die inzicht geven in het structureel nalevingsgedrag van leeftijdsgrenzen van verkopers en het verkrijgen van input voor verbeterde (en mogelijk nieuwe) handhavingsmaatregelen na 2018.

Integrale aanpak rook-, alcohol- en drugsbeleid

De kern van effectief genotmiddelenbeleid en de uitvoering ervan ligt in de samenhang tussen een viertal beleidspijlers:

  1. voorlichting & educatie
  2. signalering, advies & ondersteuning
  3. fysieke & sociale omgeving
  4. regelgeving, toezicht & handhaving

Genotmiddelengebruik en problemen door (overmatig) gebruik zijn altijd het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale en fysieke omgeving (denk ook aan reclame), de beschikbaarheid van rookwaar, alcohol en/of drugs en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk het gedrag van de gebruiker bepaalt. Daarnaast speelt ook het toezicht houden op en handhaving van de verschillende wetten rondom het gebruik van genotmiddelen een belangrijke rol.

Genotmiddelenpreventie zou niet alleen op het individu gericht moeten zijn. Het meest succesvol zijn strategieën, die vooral de omgeving van de gebruiker beïnvloeden en de potentiële gebruiker beschermen tegen het beginnen aan genotmiddelen. Vaak wordt dan ook gekozen voor een omgevingsgerichte aanpak, waarbij deze pijlers in een bepaalde setting (bijvoorbeeld school, sportkantine, evenement, openbare ruimte) in samenhang worden ingezet. Een voorbeeld hiervan is de Gezonde School13. Ook in het gezinssysteem kan de preventieve rol van Jeugdgezondheidszorg sterker en kan een snellere toeleiding naar Brijder en GGZ plaatsvinden.

Naast het inzetten op de pijlers voor universele preventie is het van belang om adequaat te kunnen reageren op problemen die ontstaan bij genotmiddelengebruikers. Het vroegtijdig herkennen van deze problemen en aansluitend de juiste advisering en ondersteuning bieden, kan voorkomen dat zwaardere vormen van zorg nodig zijn.

Advies verdere inzet

De ambitie is dat meer Westlanders gezond leven en zo een voorbeeld zijn voor de jongeren in hun omgeving. Doel is ook dat meer jongeren gezond leven. Om de effecten van de inspanningen te vergroten is het nodig de integrale preventieve aanpak te continueren en te intensiveren. Dit betekent ook samenwerken met regelgeving en handhaving. En samen werken met partijen waar de (risico) doelgroepen te vinden zijn. Een effectieve aanpak vraagt een lange adem. Een integrale aanpak is ook in lijn met de prioriteit die landelijk aan dit onderwerp wordt gegeven. Daarbij moet rekening gehouden worden met de reden achter het gebruik van genotmiddelen, de risico’s van de verschillende middelen en de levensfase waarin deze middelen gebruikt worden. Dit geldt zeker bij mensen die kwetsbaar zijn voor het gebruik van genotmiddelen.

Om de lat hoger te leggen kan Westland zich inzetten voor een Rookvrije Generatie14, rookvrije openbare gebieden en (meer) Gezonde Scholen.

Onderdelen van een integraal gemeentelijk beleid ter bescherming tegen verslavende middelen en problematisch gebruik zijn:

  • Lokale probleemanalyse
  • Beleidsfocus en doelen
  • De pijlers:
    • Voorlichting en educatie
    • Advies en ondersteuning
    • Fysieke en sociale omgeving
    • Regelgeving, toezicht en handhaving

Referenties

  1. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2018), Van verschil naar potentieel - www.wrr.nl/publicaties/policy-briefs/2018/08/27/van-verschil-naar-potentieel.-een-realistisch-perspectief-op-de-sociaaleconomische-gezondheidsverschillen
  2. De gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  3. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  4. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  5. Volksgezondheid en Zorg. Alcoholgebruik en Gezondheid - www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/alcoholgebruik/cijfers-context/gevolgen#node-alcoholgebruik-en-gezondheid.
  6. Volksgezondheidenzorg.info. Alcoholgebruik, Cijfers & Context. [Online]. (bezocht op 20 sept 2017) - www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/alcoholgebruik/cijfers-context/huidige-situatie#definities.
  7. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  8. RIVM: Centrum Gezond Leven (CGL). Loket gezond leven: gevolgen van drugsgebruik - www.loketgezondleven.nl/gezonde-gemeente/drugs/cijfers-en-feiten/gevolgen-van-drugsgebruik-voor-de-gezondheid .
  9. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  10. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  11. Uitvoeringsprogramma 2016-2020, Kernachtig Sociaal, Westland 2016
  12. www.wos.nl/sportverenigingen-in-westland-lanceren-gedragscode-jeugd-alcohol/nieuws/item?1072396
  13. www.gezondeschool.nl
  14. www.rookvrijegeneratie.nl
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties