Gezondheidsmonitor
9 Leefomgeving.svg

Een gezonde leefomgeving is een omgeving, buiten en binnen, die als prettig wordt ervaren, die bijdraagt aan de ervaren gezondheid en uitnodigt tot gezond gedrag. De negatieve invloed op de gezondheid door omgevingsfactoren (geluid, lucht, water, bodem) moet daarbij zo laag mogelijk zijn. Daarnaast is in een gezonde leefomgeving het risico op infecties zo laag mogelijk en wordt gezonde (en duurzame) mobiliteit gestimuleerd.

Een gezonde groene leefomgeving nodigt uit tot sporten, spelen en bewegen. Hierin zijn gezonde, veilige en duurzame woningen, scholen, kinderopvang, gebouwen en voldoende en passende voorzieningen opgenomen. Ten slotte is een gezonde leefomgeving voldoende divers, zorgt deze ervoor dat mensen elkaar op veilige wijze kunnen ontmoeten en wordt er rekening gehouden met de behoeften van (toekomstige) bewoners en specifieke (gevoelige) bevolkingsgroepen, zoals mensen met chronische ziekten en kinderen1.

In het Westland Akkoord 2018-2022 is opgenomen dat groenere woonwijken een prioriteit zijn voor deze bestuursperiode. Ook wordt aangegeven dat er voldoende groen moet zijn in de wijken en natuur voor ontspanning en recreatie2. Dit is een belofte die door toenmalig wethouder Meijer gedaan is naar aanleiding van de uitkomsten van een onderzoek van de Universiteit Wageningen in 2017. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat Westland de minst groene gemeente van Nederland zou zijn3.

Groen doet goed

Een groot deel van het openbare leven speelt zich af in de buitenruimte. Mensen ontmoeten elkaar op straat, op pleinen en in parken. Dit zijn plaatsen waar je graag bent en die uitnodigen om vaker terug te komen. Dit bevordert de gezondheid van de inwoners:

  • contact met groen vermindert en herstelt (chronische) stress.
  • groen biedt recreatie- en sportmogelijkheden waardoor mensen meer gaan bewegen.
  • groen gaat het ontstaan en de verergering van overgewicht en obesitas tegen en de hiermee samenhangende ziekten als diabetes en hart- en vaatziekten4.

Daarnaast oordelen mensen vaker positief over hun gezondheid naarmate zij in een groenere omgeving wonen5 en door natuurbeleving gaan kinderen gezonder eten6. Uit recent onderzoek blijkt een verband tussen de hoeveelheid natuur in de nabijheid en de algemene gezondheid, de geestelijke gezondheid en de overlijdenskans. Meer groen in de nabijheid gaat gepaard met een betere gezondheid en een lagere overlijdenskans7.

Een positieve ontwikkeling is dat een aantal basisscholen de afgelopen jaren een klimaatadaptief schoolplein aangelegd heeft. Dit betekent dat er, net als bij groene speelruimtes, maatregelen zijn getroffen om water vast te houden waardoor wateroverlast afneemt.

De buitenruimte gaat ook over een groene stad, die bestendig is tegen klimaatverandering, zoals hittestress en overvloedige regenval. Aan de rand van de dorpen en de steden in de regio zijn groengebieden ingericht voor sport en recreatie. Vaak hebben deze gebieden ook een functie als waterberging, zoals de Wollebrand in Westland.

Hitte en verkoeling

Veel mensen ervaren warm weer als een welkome periode van terras- en strandbezoek. Voor anderen kan de hitte een bedreiging zijn voor de gezondheid. Hoe hoger de buitentemperatuur en hoe langer de hitteperiode, hoe meer klachten er zijn. In ernstige situaties kan door uitdroging zelfs uitputting, flauwte en bewusteloosheid optreden.

Ook in Nederland zijn elk jaar sterfgevallen te betreuren door aanhoudend warm weer8. Bij langdurig aanhoudende hitte is het dan ook belangrijk om verkoeling te kunnen vinden. De inrichting van de leefomgeving kan bijdragen aan het opvangen van de gevolgen van toenemende en langdurige hitte. Vooral het goed inzetten van groen en water in de leefomgeving is hierbij van belang. Dit kan ook gezond gedrag stimuleren.

Eén op de vijf (22%) inwoners van Haaglanden kon bij aanhoudende hitte onvoldoende verkoeling in huis vinden, dit percentage is relatief laag in Westland (6%). Voor het kunnen vinden van verkoeling buiten in de tuin of in de buurt, is een vergelijkbaar beeld waargenomen. Het percentage inwoners van 19 jaar en ouder dat bij aanhoudende hitte onvoldoende verkoeling kan vinden buiten in tuin of buurt is voor Westland 13% en voor Zuid-Holland West 22%9.

Leefbaarheid Westland

Het begrip leefbaarheid gaat over alle natuurlijke, fysieke en sociale aspecten van de woon- en leefomgeving. Westland kreeg in 2016 een ruim voldoende voor de totale leefbaarheid. Deze score is vergelijkbaar met de voorgaande jaren10.

Binnen de regio Zuid-Holland West is het percentage inwoners dat groen belangrijk vindt en tegelijk vindt dat er onvoldoende groen is 9%. In Westland is dit 11%, voor de regio Haaglanden is dit 12%, zo blijkt uit de Gezondheidsenquête 2016 van GGD Haaglanden.

Integrale aanpak

Vanwege de invloed van milieufactoren op de gezondheid is aandacht voor gezondheidsbescherming nog steeds noodzakelijk. Ook het recente advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur 'De stad als gezonde habitat' (2018) betoogt dat de meeste gezondheidswinst te behalen is door een combinatie van gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering. De Omgevingswet biedt hiervoor een mooie basis, omdat het belang van gezondheid in het fysieke domein hierin is verankerd. 

De komende jaren moet dit vertaald worden naar regionaal en lokaal niveau, onder andere in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen. Het is van belang om in ruimtelijke plannen te borgen dat er groene openbare ruimte is van voldoende omvang en van een goede kwaliteit en dat er (groene) verbindingen zijn tussen groene gebieden die gezonde mobiliteit (lopen, fietsen) stimuleren.

Voor een integrale aanpak is het noodzakelijk dat bijvoorbeeld op gemeentelijk niveau de wethouder volksgezondheid een rol krijgt in het domein van de fysieke leefomgeving.

Gerelateerde clusters

  • Beleid
  • Dienstverlening
  • Ruimte

Advies verdere inzet

Voor de aanpak van de diverse deelgebieden van Groen en Leefomgeving, zoals genoemd in deze kernboodschap, zijn landelijke en wetenschappelijk gevalideerde interventies beschikbaar. GGD ’en kunnen bijvoorbeeld bij het formuleren van interventies op maat binnen een gemeente gebruik maken van Loket gezond leven11 van het RIVM. GGD Haaglanden heeft de expertise in huis om op deze onderwerpen te ondersteunen. Vereniging Eigen Huis kan hierin ook een partner zijn.

Vanwege de veelomvattendheid van dit onderwerp en de causale verbanden die in de beïnvloeding over en weer te vinden zijn, kan de focus niet op slechts één van de aspecten liggen. De eerder genoemde integrale aanpak is in dit geval de enige juiste. 

Voorbeelden om de hoeveelheid en het gebruik van groen te verbeteren zijn groene schoolpleinen en guerilla gardening12, buurttuinen en geveltuinen. De gemeente kan hierin ondersteunen.

In Westland wordt, aldus het coalitieakkoord, het voorstel van Natuurpunt Westland opgepakt om het Green Innovation Team Westland in te stellen en bestaan plannen om de motie Beter Groen versneld uit te voeren. Dit is een positieve ontwikkeling. Het Hoofdlijnen Herstelplan Groen en Natuur 2018-2022 en het Groenmanifest van het Natuurpunt Westland kunnen de gemeente ondersteunen.

Referenties

  1. GGDGHOR Nederland, 'Kernwaarden voor een gezonde leefomgeving' 2018
  2. Westlands Akkoord 2018-2022
  3. www.hethelewestland.nl/nl/artikel/13871/westland-is-minst-groene-gemeente
  4. Gezondheidsraad - Gezond groen in en om de stad. Nr. 2017/05, Den Haag (15 juni 2017)
  5. Gezondheidsenquête Haaglanden 2016, Leefomgeving en Gezondheid, GGD Haaglanden
  6. Dr. J. Maas, 'Vitamine G. Het belang van groen voor onze gezondheid' (onderzoek VU/ VUMC 2014)
  7. Gezondheidsraad. Gezond groen in en om de stad. Nr. 2017/05, Den Haag 15 juni 2017
  8. GGD-richtlijn medische milieukunde. Gezondheidsrisico’s van zomerse omstandigheden. RIVM Rapport 609400007/2012.
  9. Gezondheidsenquête 2016 GGD Haaglanden- Leefomgeving en Gezondheid
  10. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  11. www.loketgezondleven.nl/
  12. Guerrilla gardening is een activiteit die erop is gericht om meer groen in stedelijke omgevingen te realiseren. Dit wordt bereikt door met behulp van kortdurende acties tuintjes aan te leggen op plekken in steden met weinig of geen groen. Guerrilla gardening is niet-commercieel en draait uitsluitend op vrijwilligers - guerrillagardeners.nl
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties