Gezondheidsmonitor
4 Lichamelijke gezondheid.png

Seksuele gezondheid is een breed onderwerp. Het gaat over gezonde seksuele relaties, voorkomen van seksueel geweld, voorkomen van ongewenste zwangerschappen en voorkomen van seksueel overdraagbare aandoeningen (soa). De seksuele gezondheid is in Nederland bovenge­middeld goed. Toch veroorzaken soa, hiv, ongewenste zwangerschap en seksueel geweld nog steeds veel problemen en ziektelast1.

Uit de Gezondheidsmonitor is bekend dat in 2016 bijna 300 inwoners van Westland voor een soa-consult naar het Centrum Seksuele Gezondheid (CSG) GGD Haaglanden gingen. In 2016 had 16,5% van de bezoekers uit Westland chlamydia. Dit is daarmee de meest gestelde diagnose2.

Bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden blijkt vaak sprake van problematiek op het gebied van seksualiteit en soa/hiv. Deze groep heeft vaak een lage sociaaleconomische status, een lagere opleiding of een niet-westerse achtergrond3.

Seksuele gezondheid

Seksuele gezondheid speelt in alle levensfases. Aandacht voor relationele en seksuele ontwikkeling is van belang voor de persoonlijke groei, positieve seksualiteitsbeleving en bevordering van het welzijn en de seksuele gezondheid. Belangrijk is dat alle inwoners, ongeacht sekse, opleidingsachtergrond, culturele of etnische achtergrond, zelf gezonde seksuele keuzes kunnen maken. Keuzevrijheid, autonomie, weerbaarheid en het bespreken en respecteren van elkaars wensen en grenzen zijn daarbij sleutelbegrippen.

Seksueel gedrag is schadelijk als het gedrag niet veilig, niet vrijwillig, niet prettig of niet gewenst is. Of als het de gezondheid, het recht op vrije keuze en het maatschappelijk functioneren in gevaar brengt. Risico’s voor seksuele gezondheid zijn onveilige seks waardoor kans op soa /hiv, ongewenste/onbedoelde zwangerschap, jong ouderschap en ongewenste seks met kans op psychosociale schade.

Daarnaast zijn er niet-seksuele gedragingen, die schadelijke effecten op de seksuele gezondheid en welzijn hebben: intolerantie ten aanzien van seksuele diversiteit, als seksuele geaardheid of genderoriëntatie, of vrouwelijke genitale verminking. In Westland zetten verschillende instanties in op bovengenoemde punten.

Seksuele en relationele vorming

Adequate seksuele en relationele vorming bereidt kinderen en jongeren voor op de verschillende seksuele ontwikkelingsfasen, waarin telkens andere aspecten aandacht vragen. Kinderen die op jonge leeftijd kennis over relaties en seksualiteit meekrijgen, zijn later beter in staat om prettige, veilige en gezonde (seksuele) relaties aan te gaan. Het gaat hierbij niet alleen om de lichamelijke aspecten maar bijvoorbeeld ook over hoe met elkaar om te gaan, gevoelens leren (her)kennen en verwoorden, wensen en grenzen aangeven en open staan voor diversiteit en respect. Hierbij wordt grensoverschrijdend gedrag meegenomen en online gedrag zoals sexting. Zowel ouders als het onderwijs hebben een belangrijke taak in de seksuele vorming en opvoeding van kinderen en jongeren. Het is sinds 2012 voor primair onderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs verplicht aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit4.

In Westland lopen er vanuit GGD Haaglanden diverse activiteiten op het gebied van seksuele en relationele vorming en seksuele diversiteit, zoals voorlichtingen. GGD Haaglanden werkt daarin samen met onder andere CSG, JGZ Zuid-Holland West en COC Haaglanden om op primair en voorgezet onderwijs advies over seksuele vorming te geven. Daarnaast is Westland vooruitstrevend in het LHBT-beleid. Zo is zij Regenbooggemeente en trainde zij haar Sociaal Kernteam op bewustwording en signalering.

Meer cijfers over dit onderwerp
- Van de Westlandse jongeren van 12 tot en met 18 jaar denkt 83% dat zijn/haar ouders het zouden accepteren als zij homoseksueel, lesbisch of biseksueel zouden zijn en 32% van de jongeren denkt dat al zijn/haar klasgenoten dit zouden accepteren.
- Van de jongeren in Westland heeft 16% wel eens geslachtsgemeenschap gehad (jongens 14% en meisjes 18%). Hiervan heeft een ruime meerderheid (65%) niet altijd een condoom gebruikt. Van de meisjes in Westland gebruikt 16% iets om niet zwanger te worden, zoals een anticonceptiepil, spiraaltje of condooms. In Zuid-Holland West is dat ook 16%. Het gebruik in de hele regio Haaglanden is lager, namelijk 13%5.

Preventie, opsporing en behandeling van soa en hiv

De huisartsen en het Centrum Seksuele Gezondheid (CSG) GGD Haaglanden zijn de instanties waar inwoners van Westland naar toe gaan voor het testen op seksueel overdraagbare aandoeningen. Het CSG biedt aanvullende zorg voor specifieke doelgroepen die een hoger risico op soa en hiv lopen, zoals mannen die seks hebben met mannen, jongeren, sekswerkers, migranten en statushouders.

Preventie van ongewenste zwangerschap

Niet alle vrouwen hebben toegang tot anticonceptie of maken hierin een verantwoorde keuze. Met name laagopgeleide vrouwen, jonge starters, Surinaamse vrouwen, Antilliaanse vrouwen en vrouwen uit sub-Sahara Afrika lopen risico op een ongewenste zwangerschap6.

In Nederland is het abortuscijfer het hoogst onder vrouwen uit de Nederlandse Antillen (31,6‰) en Suriname (26,9‰), en het laagst onder Nederlandse vrouwen (6,2‰)7. Andere kwetsbare groepen voor ongewenste zwangerschap zijn vluchtelingen en migranten. Zij hebben beperkte toegang tot informatie en anticonceptiemiddelen. Ook vrouwen met een lage sociaal-economische status, psychische problematiek, een verslaving of een (licht) verstandelijke beperking blijken kwetsbare groepen voor onbedoelde zwangerschap.

Voor anticonceptieconsulten kunnen vrouwen en mannen terecht binnen de reguliere zorg (eerstelijnszorg, verloskundigen, abortusklinieken, gynaecologen) en binnen de aanvullende voorzieningen van het CSG GGD Haaglanden.

Advies verdere inzet

De aandacht voor seksuele en relationele vorming inclusief aandacht voor diversiteit bij scholen in primair, speciaal en voorgezet onderwijs moet worden gecontinueerd. Dit kan door deelname aan landelijke campagneweken als 'De week van de Lentekriebels'8. Specifiek aandacht verdienen het VMBO, het VSO en het MBO. Ter inspiratie wijzen wij op loketgezondleven.nl9 voor meer interventies.

De preventie, opsporing en behandeling van hiv behoeven verdere versterking. Het tijdig opsporen en behandelen van (acute) hiv-infecties zal leiden tot minder hiv-besmettingen ‘Treatment as Prevention’. De preventie intensiveren kan door nieuwe effectieve biomedische preventiestrategieën zoals PrEP. Dit staat voor Pre-Expositie Profylaxe. Het is een middel in tabletvorm ter preventie van hiv. PrEP is een geschikte extra preventieoptie voor mensen die een ‘substantieel risico’ op een hiv-infectie lopen. PrEP zal vanaf 2019 worden vergoed in Nederland.

Een integrale aanpak versterkt het voorkomen van ongewenste zwangerschappen. Dit wordt ook landelijk gestimuleerd vanuit het programma ‘Nu Niet Zwanger’. Dit programma zet in op intensieve begeleiding van (potentiële) ouders met een verhoogde kwetsbaarheid door veelal een combinatie van psychiatrische problemen, een verstandelijke beperking, verslaving, dakloosheid, schulden, problemen met loverboys of illegaliteit. De inzet is om te komen tot een sluitend ‘vangnet’ rondom het voorkomen van ongewenste en ongeplande zwangerschappen, waarbij alle betrokken hulpverleners het bespreekbaar maken van kinderwens, seksualiteit en anticonceptie en het begeleiden van kwetsbare burgers tot een regulier onderdeel maken van hun werk.

Een essentieel onderdeel voor een succesvolle aanpak van het programma ‘Nu Niet Zwanger’ is de samenwerking binnen de lokale keten en het nemen van verantwoordelijkheid door professionals die met de doelgroep werken10. Pilots in onder andere Tilburg en Rotterdam hebben bewezen dat intensievere anticonceptiecounseling effectief kan zijn. Samenwerkende partners zouden kunnen zijn het CSG GGD Haaglanden, JGZ Zuid-Holland West, geboortezorgketen (verloskundigen/ kraamverzorgenden) en sociaal domein (bv. Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), Veilig Thuis en participatie) van Westland. Allen zijn partijen die met onder andere met jonge vrouwen werken.

Referenties

  1. Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid 2017-2022, RIVM, 2018, p.13 - www.rivm.nl/publicaties/nationaal-actieplan-soa-hiv-en-seksuele-gezondheid-2017-2022
  2. Gezondheidsmonitor GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/westland/themas/lichamelijke-gezondheid/seksueel-overdraagbare-aandoeningen-soa/.
  3. Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid 2017-2022, RIVM, 2018, p.13 (zie referentie 1)
  4. zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2012-470.html
  5. Gezondheid en leefstijl jongeren Westland 2016, GGD Haaglanden
  6. Seksuele Gezondheid in Nederland/Leefstijlmonitor: Rutgers i.s.m. RIVM, 2017 - www.rutgers.nl/feiten-en-cijfers/seksuele-gezondheid-en-gedrag/seksuele-gezondheid-nederland-2017
  7. Landelijke abortus registratie 2015 - www.rutgers.nl/sites/rutgersnl/files/PDF/LARrapportage2015.pdf
  8. www.loketgezondleven.nl/leefstijlinterventies/interventies-zoeken/1400060
  9. www.loketgezondleven.nl/
  10. Nu Niet Zwanger www.ggdghorkennisnet.nl/thema/nu-niet-zwanger
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties