Gezondheidsmonitor
6 Sociale gezondheid.svg

In Wassenaar voelt 43% van de inwoners van 19 jaar en ouder zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam1. Van de jongeren tussen 12 en 18 jaar voelt 40% zich matig tot zeer ernstig eenzaam2. Bij de ouderen (65 jaar en ouder) was dit percentage in 2016 45%.1

Iedereen voelt zich gedurende zijn of haar leven wel eens eenzaam. Eenzaamheid is vooral een probleem voor mensen die het sterk of langdurig voelen. Dan kan eenzaamheid je ongelukkig maken of je belemmeren in het functioneren3.

Eenzaamheid is een persoonlijke ervaring, waarin bestaande relaties worden afgewogen tegen de eigen wensen of verwachtingen ten aanzien van relaties. Het gevoel van gemis in kwaliteit van bestaande relaties of in het aantal bestaande contacten kan leiden tot eenzaamheid. Er is een onderscheid in:

  • emotionele eenzaamheid: sterk gemis van een intieme relatie of emotionele band met een partner of vriend(in).
  • sociale eenzaamheid: gemis van betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen.

Het ervaren van eenzaamheid kan gevolgen hebben voor de gezondheid, zoals een mogelijk verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer en hartaandoeningen. Eenzaamheid kan ook leiden tot depressie en een hogere kans op overlijden4.

Eenzaamheid zet mogelijk een zichzelf versterkende negatieve spiraal in werking. Het leidt tot verminderd welbevinden en een gevoel van algemene ontevredenheid over het leven. Gevolg kan zijn dat mensen de neiging hebben ongezond te gaan leven. Dan bestaat het gevaar dat problemen zich opstapelen. Denk aan zelfverwaarlozing, slaapproblemen, gezondheidsklachten, verslavingen en schulden. Dat heeft weer een negatieve uitwerking op de zelfwaardering en tevredenheid met het leven in het algemeen5.

Meer cijfers over dit onderwerp
- In totaal voelen naar schatting 8.000 inwoners van Wassenaar zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam (43%).
- Ruim een kwart van de inwoners (27%) is emotioneel eenzaam, bijna de helft is sociaal eenzaam (46%).
- Bijna twee derde van de inwoners in Haaglanden van niet-westerse afkomst voelt zich eenzaam.
- Bij inwoners met een lagere sociaaleconomische status (lager opleidingsniveau, lager inkomen) en inwoners die moeite hebben met rondkomen, is het percentage dat zich matig tot zeer ernstig eenzaam voelt hoger dan bij inwoners met een hogere sociaaleconomische status en/of inwoners die geen moeite hebben met rondkomen.1
- Van de jongeren voelt 40% in Wassenaar zich matig tot zeer ernstig eenzaam. In Haaglanden is dit 44%).2

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Aanpak op maat

Om eenzaamheid aan te pakken is het belangrijk dat een individuele aanpak en een collectieve aanpak worden ontwikkeld en dat die op elkaar aansluiten. Voor Wassenaar geldt dat er naast de groepen jongeren en ouderen andere groepen te onderscheiden zijn die meer eenzaamheid ervaren.

Maatwerk jongeren

Er zijn grofweg twee typen eenzame jongeren:

  • 'sociaal onhandigen' die vaardigheden missen om kwalitatief goede vriendschappen te sluiten.
  • 'doemdenkers' waarvan eenzaamheid het gevolg kan zijn van een 'zwarte bril' waardoor de kwaliteit van relaties wordt onderschat.

Daarom moet gekeken worden welke onderliggende factoren een rol spelen, voordat een aanbod wordt gedaan. Is het trainen van sociale vaardigheden nodig of is werken aan het zelfbeeld belangrijk?6

Maatwerk Ouderen

Een hoger percentage 85-plussers voelt zich eenzaam in vergelijking met inwoners jonger dan 85 jaar. Het landelijk actieprogramma 'Eén tegen eenzaamheid'7 is gericht op het voorkómen van eenzaamheid bij 75-plussers. Het programma heeft twee actielijnen:

  • het signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid
  • het doorbreken en duurzaam aanpakken van eenzaamheid

In het Beleidsplan Sociaal Domein van Wassenaar is het langer zelfstandig thuis wonen van kwetsbare groepen opgenomen. Daarbij hoort aandacht voor eenzaamheid. Eenzaamheid onder ouderen is een risicofactor voor ouderenmishandeling. Ouderenmishandeling (als beledigen, treiteren of financiële benadeling) kan met opzet plaatsvinden of een gevolg zijn van ontspoorde mantelzorg8.

Lokaal samenwerken aan eenzaamheid

Het is belangrijk om in te zetten op een duurzame aanpak van eenzaamheid. Dit betekent een combinatie van een individuele en een collectieve benadering, integraal en structureel. Alleen op die manier en door met meerdere partijen samen te werken, zijn wezenlijke verbeteringen voor veel mensen te verwachten.

Om effectieve activiteiten individueel aan te kunnen bieden, is het belangrijk dat in een gezamenlijke aanpak mensen en organisaties deelnemen die deze personen (vroegtijdig) kunnen bereiken. Denk aan eenzame mensen zelf, de betrokken personen rond eenzame mensen, vrijwilligers en/of professionals. Betrek ook managers of bestuurders van betrokken organisaties.

Daarnaast kunnen burgerinitiatieven, vrijwilligersorganisaties, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven van meerwaarde zijn. Overige partijen die kunnen worden betrokken zijn bijvoorbeeld wijkteams, welzijnsorganisaties, wijkorganisaties, maatschappelijk en sociaal werkers, woningcorporaties, clubs, verenigingen en bibliotheken9.

Gerelateerd domeinen

  • Financiën (Financiën, Dienstverlening, Afval, Accommodaties en Sporthal)
  • Sociaal Domein A (Onderwijs, Duurzaamheid, Burgerparticipatie, Cultuur en Ouderenzorg)
  • Sociaal Domein B (Participatie, Sociale Zaken, Jeugdzorg, Vrijwilligersbeleid)
  • Fysiek Domein A (Economische Ontwikkeling, Verkeer en Vervoer)
  • Fysiek Domein B (Wonen, ruimtelijke Ordening, Cultureel Erfgoed)

Advies verder inzet

Wassenaar vindt het belangrijk dat iedereen mee doet, dat mensen zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven houden en benoemt mede daarom als doel: minder mensen zijn eenzaam10. Een duurzame aanpak kan goed verweven worden in samenhang met de doelen voor lokaal gezondheidsbeleid, waarbinnen naast gezonde voeding aandacht is voor sport- en bewegen, gezonde scholen en kinderopvang en publiek private samenwerking.

In Wassenaar is een werkgroep eenzaamheid met maatschappelijke partners en inwoners, die zich richt op het voorkomen en signaleren van eenzaamheid, het afstemmen van bestaande activiteiten en zo nodig organiseren van nieuwe. Daarbij wordt expliciet genoemd het aanleren van sociale vaardigheden op jonge leeftijd. Dit kan bijvoorbeeld via Gezonde Kinderopvang11 en de Gezonde School12. In deze twee methoden is aandacht voor werken aan sociaal emotioneel welbevinden.

Voor een aanpak van eenzaamheid wijzen wij ter inspiratie op de Handreiking lokale aanpak eenzaamheid 201713, een initiatief van Coalitie Erbij en het studierapport Kwetsbaar en Eenzaam14.

Er zijn veel voorbeelden van een programmatische aanpak en interventies, die kunnen worden ingezet bij het bestrijden van eenzaamheid. Denk hierbij aan activiteiten die eenzaamheid tegengaan maar ook aan interventies die het tegengaan van eenzaamheid als subdoel hebben. De gemeente bevordert dit door voor gemeentelijk gesubsidieerde interventies een voorwaarde in relatie tot preventie van eenzaamheid op te nemen in de subsidieregeling.

Referenties

  1. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/wassenaar/themas/sociale-gezondheid/eenzaamheid
  2. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  3. Coalitie Erbij - www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  4. www.eenzaam.nl/component/content/article?id=83:gevolgen
  5. Coalitie Erbij www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  6. Eenzame jongeren vragen om maatwerk, G. Lodder, bericht: 20 april 2016 www.ru.nl/nieuws-agenda/nieuws/vm/bsi/kinderen-opvoeding/2016/eenzame-jongeren-maatwerk
  7. Eén tegen eenzaamheid, Ministerie van VWS, 2018 www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/03/20/actieprogramma-een-tegen-eenzaamheid
  8. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/wassenaar/themas/kwetsbaar/huiselijk-geweld-en-oudermishandeling
  9. Handreiking lokale aanpak eenzaamheid, 2017, Coalitie Erbij www.gezondin.nu/thema/sociale-omgeving/publicaties/160-handreiking-lokale-aanpak-eenzaamheid
  10. Iedereen doet mee. Beleidsplan Sociaal Domein 2018-2021 Gemeente Wassenaar Gemeente Voorschoten.
  11. www.gezondekinderopvang.nl/gezonde-kinderopvang
  12. www.gezondeschool.nl/
  13. www.gezondin.nu/thema/sociale-omgeving/publicaties/160-handreiking-lokale-aanpak-eenzaamheid
  14. www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2018/Kwetsbaar_en_eenzaam
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties