Gezondheidsmonitor
6 Sociale gezondheid.svg

In Rijswijk voelt (47%) van de inwoners van 19 jaar en ouder zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam. Van de jongeren tussen 12 en 18 jaar voelt 46% zich matig tot zeer ernstig eenzaam1. Bij de ouderen (65 jaar en ouder) is dit percentage in 2016 52%2.
Iedereen voelt zich gedurende zijn of haar leven wel eens eenzaam. Eenzaamheid is vooral een probleem voor mensen die het sterk of langdurig voelen. Dan kan eenzaamheid je ongelukkig maken of je belemmeren in het functioneren3.

Eenzaamheid is een persoonlijke, subjectieve ervaring waarin bestaande relaties worden afgewogen tegen de eigen wensen of verwachtingen ten aanzien van relaties. Het gevoel van gemis in kwaliteit van bestaande relaties of in het aantal bestaande contacten kan leiden tot eenzaamheid.

Hierbij kan deze worden onderscheiden in twee soorten:

  • emotionele eenzaamheid: sterk gemis van een intieme relatie of emotionele band met een partner of vriend(in)
  • sociale eenzaamheid: gemis van betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen

Het ervaren van eenzaamheid kan gevolgen hebben voor de gezondheid, zoals een mogelijk verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer en hartaandoeningen. Eenzaamheid kan ook leiden tot depressie, suïcide en een hogere kans op overlijden4.

Eenzaamheid zet mogelijk een zichzelf versterkende negatieve spiraal in werking. Het leidt tot verminderd welbevinden en een gevoel van algemene ontevredenheid over het leven. Gevolg kan zijn dat mensen de neiging hebben ongezond te gaan leven. Dan bestaat het gevaar dat problemen zich opstapelen. Denk aan zelfverwaarlozing, slaapproblemen, gezondheidsklachten, verslaving en schulden. Dat heeft weer een negatieve uitwerking op de zelfwaardering en tevredenheid met het leven in het algemeen5.

Aanpak op maat

Om eenzaamheid aan te pakken is het belangrijk dat een individuele en collectieve aanpak ontwikkeld worden, die op elkaar aansluiten. Voor Rijswijk geldt dat er naast de specifieke groepen jongeren en ouderen andere groepen te onderscheiden zijn die (ook in Haaglanden en landelijk) meer eenzaamheid ervaren.

Maatwerk jongeren

Er zijn grofweg twee typen eenzame jongeren:

  • ‘sociaal onhandigen’ die vaardigheden missen om kwalitatief goede vriendschappen te sluiten.
  • ‘doemdenkers’ waarvan eenzaamheid het gevolg kan zijn van een ‘zwarte bril’ waardoor de kwaliteit van relaties wordt onderschat.

Daarom moet gekeken worden welke onderliggende factoren een rol spelen, voordat een aanbod gedaan wordt. Is het trainen van sociale vaardigheden nodig of is werken aan het zelfbeeld belangrijk?6

Maatwerk Ouderen

Het landelijk actieprogramma 'Eén tegen eenzaamheid'7 is gericht op het voorkómen van eenzaamheid bij 75-plussers. Het programma heeft twee actielijnen:

  • Het signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid
  • Het doorbreken en duurzaam aanpakken van eenzaamheid

In de aanpak van eenzaamheid bij ouderen moet daarbij ook rekening gehouden worden met de thema’s in de kernboodschap kwetsbare ouderen.

Lokaal samenwerken aan eenzaamheid

Het is belangrijk om in te zetten op een duurzame aanpak van eenzaamheid. Alleen op die manier en door met meerdere partijen samen te werken, zijn wezenlijke verbeteringen voor veel mensen te verwachten.

Om effectieve activiteiten individueel aan te kunnen bieden, is het belangrijk dat in een gezamenlijke aanpak mensen en organisaties deelnemen die deze personen (vroegtijdig) kunnen bereiken. Denk aan eenzame mensen zelf, de betrokken personen rond eenzame mensen, vrijwilligers en/of professionals. Betrek ook managers of bestuurders van betrokken organisaties. Daarnaast kunnen burgerinitiatieven, vrijwilligersorganisaties, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven van meerwaarde zijn.

Overige partijen die kunnen worden betrokken zijn bijvoorbeeld: wijkteams, welzijnsorganisaties, wijkorganisaties, maatschappelijk en sociaal werkers, woningcorporaties, clubs en verenigingen, bibliotheken8.

Meer cijfers over dit onderwerp
- In totaal voelen naar schatting 18.000 inwoners van Rijswijk zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam (47%).
- Een derde van de inwoners (32%) is emotioneel eenzaam, bijna de helft is sociaal eenzaam (48%).
- Bijna twee derde van de inwoners in Haaglanden van niet-westerse afkomst voelt zich eenzaam.
- Ook sociaaleconomische status hangt samen met het ervaren van eenzaamheid.
- Volgens de Jongerenenquête 2015 voelt 46% van de jongeren in Rijswijk zich matig tot zeer ernstig eenzaam (in Haaglanden is dit 44%)9.

Zie De gezondheidsmonitor 2018

Gerelateerde beleidsterreinen/domeinen

De aanpak van eenzaamheid raakt aan de volgende domeinen:

  • Maatschappelijke ontwikkelingen
  • Ruimtelijke ontwikkelingen (creëren ontmoetingsplekken)
  • Sociaal Domein & Jeugd

Advies verdere inzet

Voor een effectieve aanpak van eenzaamheid in Rijswijk is een samenhangende lokale aanpak nodig die aansluit bij lokale activiteiten zoals HappyFit!. Deze aanpak is er om Rijswijkers te stimuleren gezond en fit te leven en het welbevinden te bevorderen. De effectiviteit wordt mogelijk groter als ook wordt aangesloten bij de innovatieve projecten van Rijswijk binnen het sociaal domein, zoals: Samen Sterk, Samen Tegen Schulden en Welzijn op Recept.

Voor een aanpak van eenzaamheid wijzen wij ter inspiratie op de Handreiking lokale aanpak eenzaamheid10, Handreiking lokale aanpak eenzaamheid 2017, Coalitie Erbij11, 'Een tegen eenzaamheid' gericht op ouderen12 en het studierapport Kwetsbaar en Eenzaam13 .

Er zijn veel voorbeelden van een programmatische aanpak en interventies die kunnen worden ingezet bij het bestrijden van eenzaamheid. Denk hierbij aan activiteiten die eenzaamheid tegengaan maar ook aan interventies die het tegengaan van eenzaamheid als subdoel hebben. De gemeente bevordert dit door voor gemeentelijk gesubsidieerde interventies een voorwaarde in relatie tot preventie van eenzaamheid op te nemen in de subsidieregeling.

Referenties

  1. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  2. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/rijswijk/themas/sociale-gezondheid/eenzaamheid/
  3. Coalitie Erbij www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  4. Gezondheidsmonitor, GGD Haaglanden  gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/rijswijk/themas/sociale-gezondheid/eenzaamheid/
  5. Coalitie Erbij www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  6. Eenzame jongeren vragen om maatwerk, G. Lodder, bericht: 20 april 2016 www.ru.nl/nieuws-agenda/nieuws/vm/bsi/kinderen-opvoeding/2016/eenzame-jongeren-maatwerk
  7. Eén tegen eenzaamheid, Ministerie van VWS, 2018 www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/03/20/actieprogramma-een-tegen-eenzaamheid
  8. Handreiking lokale aanpak eenzaamheid, 2017, Coalitie Erbij www.gezondin.nu/thema/sociale-omgeving/publicaties/160-handreiking-lokale-aanpak-eenzaamheid
  9. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden 
  10. www.gezondin.nu/thema/sociale-omgeving/publicaties/160-handreiking-lokale-aanpak-eenzaamheid
  11. www.gezondin.nu/thema/sociale-omgeving/publicaties/160-handreiking-lokale-aanpak-eenzaamheid
  12. www.voordezorg.net/2018/03/23/een-tegen-eenzaamheid-rijksoverheid-lanceert-aanpak-eenzaamheid-ouderen/
  13. www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2018/Kwetsbaar_en_eenzaam 
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties