Gezondheidsmonitor
8 Leefstijl.svg

Genotmiddelen zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Het gebruik van genotmiddelen zorgt veelal voor een aangename of stimulerende werking op korte termijn. Tegelijkertijd heeft het vaak een negatief effect op de gezondheid. Daarbij zijn genotmiddelen vaak verslavend. Gamen is populair. Problematisch gamen vertoont grote sociale en fysieke gelijkenissen met andere verslavingen, waaronder gok- en genotmiddelenverslavingen1.

Het is belangrijk dat Pijnacker-Nootdorp blijft inzetten op preventie en gezond gedrag stimuleert. Hierbij is handhaven van regelgeving en het houden van toezicht van groot belang. Daarnaast is inzet nodig op een gerichte aanpak bij reeds bestaande problematiek. Vanuit de focus op gezondheidspotentieel raadt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid2 aan om beleidsaandacht te richten op roken en overmatig alcoholgebruik. Ook geeft deze kernboodschap aandacht aan mediawijsheid om problematisch gamen te voorkomen.

Roken

Onder het gebruik van genotmiddelen veroorzaakt roken de grootste ziektelast in Nederland. Zo is roken verantwoordelijk voor een groot deel van de sterfgevallen aan longkanker en voor de ziektegevallen van COPD (chronische bronchitis en longemfyseem). Daarnaast verhoogt roken de kans op meerdere aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten en diabetes.

De negatieve gezondheidseffecten van roken blijven niet beperkt tot de rokers zelf. De negatieve gevolgen van roken gelden ook voor niet-rokers, omdat zij tabaksrook inademen (meeroken). Het beschermen tegen roken en het bevorderen van het stoppen met roken, leveren dus gezondheidswinst op voor een veel grotere groep dan de rokers alleen.

In Pijnacker-Nootdorp rookt 14% van de inwoners van 19 jaar en ouder. Dit zijn zowel dagelijkse rokers als gelegenheidsrokers. Dit percentage is lager dan Zuid-Holland West (18%), Haaglanden (21%) en Nederland (20%)3.
Van de jongeren (12 tot en met 18 jaar) in Pijnacker-Nootdorp heeft 9% ooit gerookt, rookt 3% regelmatig (wekelijks) en rookt 2% dagelijks. Deze percentages zijn significant lager dan in 2010 (respectievelijk 28%, 9% en 6%)4 .

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Problematisch alcoholgebruik

Het (overmatig) gebruik van alcohol brengt verschillende gezondheidsrisico’s met zich mee. Vooral op jonge leeftijd is alcoholgebruik schadelijk. Jongeren zijn gevoeliger voor de risico’s van alcohol, omdat hun lichaam en brein nog in ontwikkeling zijn. Het lichaam en/of de brein kan daardoor schade oplopen en in de ontwikkeling worden gestoord. Dit kan zich uiten in gedragsproblemen of in een hogere gevoeligheid voor alcoholverslaving op latere leeftijd5. Voorkomen van alcoholgebruik op jonge leeftijd geeft dus een groot potentieel aan gezondheidswinst.

- Volgens de Gezondheidsenquête 2016 heeft 85% van de inwoners (19 jaar en ouder) van Pijnacker-Nootdorp in het afgelopen jaar alcohol gedronken.
- Bijna de helft (46%) van de volwassen inwoners van Pijnacker-Nootdorp voldoet aan het advies geen of maximaal één glas alcohol per dag te drinken. In Haaglanden voldoet 45% aan dit advies.
- Het percentage zware drinkers (van 19 jaar en ouder) is in Pijnacker-Nootdorp 7%. Dit betekent wekelijks op minstens één dag minimaal zes glazen (mannen) of vier glazen (vrouwen) alcohol. Dit is vergelijkbaar met het percentage voor Zuid-Holland West (9%) en Haaglanden ( 9%).
- Het percentage overmatige drinkers is 15%. Dit betekent voor mannen meer dan 14 glazen per week en voor vrouwen meer dan 7 glazen per week. Dit percentage is vergelijkbaar met Zuid-Holland West (18%) en Haaglanden (17%)6.
- In Pijnacker-Nootdorp heeft in 2015 26% van de jongeren van 12 tot en met 18 jaar recent (in de afgelopen vier weken) alcohol gedronken. Dit is vergelijkbaar met Zuid-Holland West en Haaglanden. Het is wel beduidend minder dan in 2010 (39%).
- 16% van de jongeren (12 tot en met 18 jaar) heeft in de afgelopen vier weken aan binge drinken gedaan. Dit betekent dat zij vijf of meer glazen alcohol dronken bij één gelegenheid7. In Haaglanden was dit 17%.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Drugsgebruik

Drugsgebruik kan leiden tot een verslaving of een overdosis. Drugsgebruik brengt verschillende (korte en lange termijn) gezondheidsrisico’s met zich mee, afhankelijk van het type drugs dat wordt gebruikt. Met een gevarenschaal wordt gekeken naar de lichamelijke gevolgen, de kans op lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid en de kans op maatschappelijke problemen. Sinds 1972 wordt onderscheid gemaakt tussen soft- en harddrugs. Relatief veel jongeren die vaak uitgaan en vrienden hebben die drugs gebruiken, gebruiken zelf ook drugs8. In een preventieve aanpak is daarom aandacht voor groepsdruk relevant.

-In Pijnacker-Nootdorp heeft 5% van de inwoners (19 - 65 jaar) het afgelopen jaar cannabis gebruikt. Dat is lager dan in Zuid-Holland West (8%) en Haaglanden (9%)9.
-Het percentage inwoners in Haaglanden dat in het afgelopen jaar cannabis heeft gebruikt is het hoogst bij 19- tot en met 34-jarigen (18%)10.
-In Pijnacker-Nootdorp heeft 11% van de jongeren (12 tot en met 18 jaar) ooit softdrugs (cannabis of wiet) gebruikt, vergelijkbaar met Haaglanden (10%), maar lager dan in 2010.
-Het percentage jongeren in Pijnacker-Nootdorp dat ooit harddrugs (XTC (ecstasy, MDMA), cocaïne, paddo’s, amfetamine (uppers, pep of speed), LSD, GHB, lachgas en heroïne) heeft gebruikt is 4%, vergelijkbaar met Haaglanden (4%)11.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Gamen en social media

Het overgrote deel van de jongeren heeft zijn sociale media- en gamegedrag prima onder controle. Bij een kleine groep is echter sprake van problematisch gebruik. Kenmerken hiervan zijn:

  • overmatige aandacht voor gamen en/of sociale media en buitensporig gebruik hiervan
  • slechter slapen
  • verwaarlozing van huiswerk, school en sociale contacten

Dit kan leiden tot verminderde schoolprestaties, slaaptekort en vereenzaming12

- Ruim één op de vijf jongeren (12 tot en met 18 jaar) (22%) in Pijnacker-Nootdorp gamet (bijna) dagelijks13. Het percentage jongens (38%) dat (bijna) dagelijks gamet is veel hoger dan het percentage meisjes (5%). Van de jongeren in Pijnacker-Nootdorp loopt 2% risico op problematisch gamegedrag.
- Het percentage jongeren dat dagelijks social media gebruikt is 78%. Hierbij is het percentage jongens met 70% veel lager dan het percentage meisjes (87%).
- Van de jongeren in Pijnacker-Nootdorp loopt 4% risico op problematisch gebruik van sociale media. Deze cijfers zijn vergelijkbaar met de regio’s Haaglanden en Zuid-Holland West.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Mediawijsheid staat voor de verzameling competenties die men nodig heeft om actief en bewust deel te kunnen nemen aan de mediasamenleving14. Dit is uitgewerkt in het Mediawijsheid Competentiemodel15, wat competenties benoemt verdeeld in de niveaus: Begrip, Gebruik, Communicatie en Strategie.

Aanpak genotmiddelen

Een speerpunt voor Pijnacker-Nootdorp voor de periode 2016-2019 is alcohol- en drugspreventie onder jongeren tot 18 jaar16 om het alcoholgebruik, binge drinken en drugsgebruik onder uitgaande jongeren terug te brengen. Er wordt mede ingezet op de rol van de ouders en de school. Daarbij wordt samengewerkt met jeugd- en jongerenwerk, verslavingszorg zoals Brijder, lokale alcoholverstrekkers en ouders. Landelijke regelgeving kan helpen bij de lokale inzet rond genotmiddelenpreventie. Ook is in Pijnacker-Nootdorp gestart met de aanpak Gezonde School17 ter bevordering van een gezonde leefstijl.

Vanaf 2020 moeten schoolpleinen geheel rookvrij zijn. Voor schoolgebouwen gold dit al langer. Pijnacker-Nootdorp kan aansluiten bij de Alliantie Nederland Rookvrij om daarmee te laten zien dat zij zich wil inzetten voor een samenleving waarin niemand meer (over)lijdt aan de gevolgen van roken. In elke fase van het opgroeien willen we kinderen beschermen tegen tabaksrook en de verleiding om te gaan roken. Zodat ze opgroeien als een generatie die zélf kan en zal kiezen voor een gezonde, rookvrije toekomst. Hiervoor stimuleren we het niet-roken op plaatsen waar kinderen opgroeien en bewegen. Denk aan sportterreinen, speeltuinen en kinderboerderijen. Het programma de Rookvrije Generatie biedt hiervoor diverse handreikingen. Het draagt bij aan bewustwording en het daadwerkelijk bereiken van gezond gedrag. Het stimuleert ook een aanspreekcultuur waarbij roken in de nabijheid van kinderen als ongewenst kan worden aangegeven.

Aanpak gezond mediagebruik

Gezond mediagebruik begint bij jongeren bewust maken van de risico’s van sociale media en gamen. Naast het aanspreken van de jeugd speelt de omgeving een belangrijke rol. Ouders vervullen een rol in het voorkomen van problematisch sociale media gebruik en gamen, door het stellen van regels over internetgebruik en te reageren op excessief gebruik door de jongeren. Bijvoorbeeld door er iets van te zeggen als het kind op een weekenddag de hele dag zou internetten. Echter strenge regels ten aanzien van de inhoud van het internetgebruik en sterk negatief reageren op het excessieve internetgebruik van het kind lijken minder effectief te zijn18.

Scholen spelen een belangrijke rol bij het aanleren van mediawijsheid door structureel aandacht te besteden aan bewust, veilig en positief gebruik van digitale media.

Integrale aanpak

De kern van effectief beleid en uitvoering ligt in de samenhang tussen een viertal beleidspijlers:

  1. voorlichting & educatie
  2. signalering, advies & ondersteuning
  3. fysieke & sociale omgeving
  4. regelgeving, toezicht & handhaving

Genotmiddelengebruik en problemen door (overmatig) gebruik zijn altijd het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale en fysieke omgeving (denk ook aan reclame), de beschikbaarheid van rookwaar, alcohol en/of drugs en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat het gedrag van de gebruiker bepaalt. Daarnaast spelen het toezicht houden op en handhaving van de verschillende wetten rondom het gebruik van genotmiddelen een belangrijke rol.

Genotmiddelenpreventie moet niet alleen op het individu gericht zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de omgeving van de gebruiker beïnvloeden en de potentiële gebruiker beschermen tegen het beginnen met gebruik van genotmiddelen. Hiervoor is een omgevingsgerichte aanpak waarbij de vier genoemde beleidspijlers in een setting (bijvoorbeeld school, sportkantine, evenement, openbare ruimte) in samenhang worden ingezet. Denk aan de Gezonde School19. Daarnaast kan in het gezinssysteem de preventieve rol van Jeugdgezondheidszorg sterker en, indien nodig, een snellere toeleiding naar Brijder en GGZ plaatsvinden. Dit geldt zeker bij mensen die kwetsbaar zijn voor het gebruik van genotmiddelen.

Naast het inzetten op preventie is het belangrijk om adequaat te reageren op problemen die ontstaan bij genotmiddelengebruikers of door overmatig game gedrag. Het vroegtijdig herkennen van deze problemen en aansluitend de juiste advisering en ondersteuning bieden, kunnen voorkomen dat zwaardere vormen van zorg nodig zijn. Ook hier is alertheid gevraagd voor mensen die kwetsbaar zijn voor verslavend gedrag.

Advies verdere inzet

De ambitie van Pijnacker-Nootdorp is een gezonde basis voor een lang leven. Om de effecten van de inspanningen te vergroten is het nodig de integrale preventieve aanpak te continueren en te intensiveren. Dit betekent ook samenwerken met regelgeving en handhaving en samenwerken met partijen waar de (risico)doelgroepen te vinden zijn.

Een effectieve aanpak vraagt een lange adem. Een integrale aanpak is ook in lijn met de prioriteit die landelijk aan rookpreventie en preventie van overmatig alcoholgebruik wordt gegeven. Daarbij moet rekening worden gehouden met de reden achter het gebruik van genotmiddelen, de risico’s van de verschillende middelen en de levensfase waarin deze middelen worden gebruikt. Dit geldt zeker voor kwetsbare groepen.

Om de lat hoger te leggen kan Pijnacker-Nootdorp zich inzetten voor een Rookvrije Generatie20, rookvrije openbare gebieden en (meer) Gezonde Scholen21. De Gezonde School kan ook ondersteuning bieden op het gebied van mediawijsheid. Zij kan scholen begeleiden en adviseren bij het formuleren van beleid voor mediawijsheid22. Ook de landelijke website Mediawijsheid en het Mediawijsheid Competentiemodel bieden ondersteuning met dossiers voor onder andere ouders en scholen en over social media23.

Referenties

  1. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  2. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2018), Van verschil naar potentieel - www.wrr.nl/publicaties/policy-briefs/2018/08/27/van-verschil-naar-potentieel.-een-realistisch-perspectief-op-de-sociaaleconomische-gezondheidsverschillen
  3. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  4. Gezondheid & leefstijl jongeren Pijnacker-Nootdorp 2016
  5. Volksgezondheid en Zorg. Alcoholgebruik en Gezondheid - www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/alcoholgebruik/cijfers-context/gevolgen#node-alcoholgebruik-en-gezondheid
  6. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  7. Volksgezondheidenzorg.info. Alcoholgebruik, Cijfers & Context - www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/alcoholgebruik/cijfers-context/huidige-situatie#definities
  8. RIVM: Centrum Gezond Leven (CGL). Loket gezond leven: gevolgen van drugsgebruik - www.loketgezondleven.nl/gezonde-gemeente/drugs/cijfers-en-feiten/gevolgen-van-drugsgebruik-voor-de-gezondheid
  9. Zie tabel 1 in gezondheidsmonitor - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefstijl/drugsgebruik
  10. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  11. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  12. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  13. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  14. www.beeldengeluid.nl/kennis/kennisthemas/mediawijsheid-bij-beeld-en-geluid
  15. Door Mediawijzer.net, het landelijk expertisecentrum van het ministerie van OCW dat tot doel heeft om de mediawijsheid van kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar te bevorderen.
  16. Nota Lokaal gezondheidsbeleid Pijnacker-Nootdorp 2016-2019, Gemeente Pijnacker-Nootdorp
  17. www.gezondeschool.nl
  18. Gezondheid & leefstijl jongeren Pijnacker-Nootdorp 2016
  19. www.gezondeschool.nl
  20. www.rookvrijegeneratie.nl
  21. www.gezondeschool.nl
  22. www.gezondeschool.nl
  23. www.mediawijsheid.nl
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties