Gezondheidsmonitor
8 Leefstijl.svg

Pijnacker-Nootdorp wil dat haar inwoners vitaal oud worden, dat zij fit en gezond zijn en blijven. Wie op jonge leeftijd gezond is, voldoende beweegt en een gezond gewicht heeft, zal op latere leeftijd minder gezondheidsproblemen hebben. Pijnacker-Nootdorp benoemt in haar Hoofdlijnenakkoord 2018-2022 dat zij vanuit welzijnsperspectief het bewustzijn voor een gezonde leefstijl en gezonde voeding wil vergroten. Zij wil dit vooral bereiken in samenwerking met scholen en sportverenigingen1.

Gezond eten en drinken en voldoende bewegen en slapen leveren een positieve bijdrage aan het bereiken en behouden van een gezond gewicht. De afgelopen jaren is in Pijnacker-Nootdorp het percentage inwoners met overgewicht nagenoeg gelijk gebleven2. Het is in de komende jaren noodzakelijk met investeringen het percentage inwoners met overgewicht en ernstig overgewicht (obesitas) omlaag te brengen. Mensen met een gezond gewicht en gezonde leefstijl lopen immers minder gezondheidsrisico’s en kunnen langer zelfstandig participeren.

Meer cijfers over dit onderwerp
- Van de inwoners van Pijnacker-Nootdorp van 19 jaar en ouder kampt 47% met (ernstig) overgewicht.
- In Haaglanden hebben met name inwoners met een lage sociaaleconomische status overgewicht.
- Bij inwoners in Haaglanden met een niet-westerse afkomst is ongeveer 55% te zwaar, terwijl dit onder inwoners met een autochtone en andere westerse afkomst minder dan de helft is.
- 4% van de jongeren in Pijnacker-Nootdorp (12 tot en met 18 jaar) heeft (ernstig) overgewicht.
Zie Gezondheidsmonitor 2018.

- Zes op de tien inwoners van Pijnacker-Nootdorp voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB)3,4.
- Verhoudingsgewijs minder inwoners in Haaglanden met een laag inkomen bewegen voldoende.
- Ook bij inwoners in Haaglanden met een niet-westerse afkomst is het percentage dat voldoende beweegt lager.
Zie Gezondheidsmonitor 2018.

Focus op de eerste 1000 dagen

De eerste 1000 dagen (van conceptie tot de tweede verjaardag) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. Bij het bevorderen van een gezonde leefstijl en gezond gewicht is het daarom van belang om de focus te leggen op die eerste 1000 dagen en de ouders hierin te ondersteunen. Samenwerking met de professionals binnen geboortezorg en consultatiebureaus van het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is hierbij noodzakelijk. Landelijk is er steeds meer aandacht om de kansen voor het kind in de eerste 1000 dagen te beschermen en te bevorderen.

Streven gezond is de norm

Om gezond gewicht te bevorderen is het van belang dat een gezonde leefstijl normaal is op plekken waar kinderen en ouders veel komen. Dit kan worden bereikt door in samenwerking met partijen en organisaties in de directe woon- en leefomgeving eenduidig dezelfde boodschap ten aanzien van een gezonde leefstijl uit te dragen. Het gaat bijvoorbeeld om partijen en organisaties als:

  • Scholen en kinderopvang
  • Sportclubs en verenigingen
  • Buurthuizen
  • Jeugdgezondheidszorg
  • Gezondheidscentra
  • Geboortezorg

Gezonde keuze moet de makkelijkste keuze zijn

Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen5. Voor mensen met lage gezondheidsvaardigheden is het moeilijk de gezonde keuze te maken. Dit geldt ook voor mensen die weinig te besteden hebben, stress ervaren of om andere redenen kwetsbaar zijn.

De omgeving kan gezond gedrag stimuleren door de gezonde keuze de makkelijkste keuze te laten zijn. Dit kan bijvoorbeeld door een gezond (en betaalbaar) aanbod van eten en drinken beschikbaar te stellen in sport-, werk- en schoolkantines en op plekken waar mensen recreëren. Ook het verkleinen van het fastfood-aanbod in de stad en een omgeving die uitnodigt tot bewegen, helpen mensen de gezonde keuze te maken.

Fysieke omgeving nodigt uit tot beweging

Door adequate inrichting van de fysieke omgeving kan bewegen heel laagdrempelig zijn en eenvoudig te integreren in het dagelijkse leven. Denk aan:

  • veilige fietspaden en voldoende fietsenstallingen waardoor inwoners sneller de fiets pakken.
  • een groene omgeving om te wandelen, die ook toegankelijk is voor ouderen en mindervaliden, zonder kans op vallen.
  • een omgeving die kinderen uitnodigt om te bewegen, bijvoorbeeld beweegvriendelijke schoolpleinen en veilige speelplekken.

Aanpak op maat

Voor een gezonde leefstijl is het belangrijk dat mensen weten wat hiervoor nodig is aan voeding, beweging en slaap6. En dat ze ook de vaardigheden hebben om dit te kunnen toepassen. Bij het bevorderen van gezond gewicht is het in Pijnacker- Nootdorp belangrijk om daarbij gericht in te zetten op een aantal specifieke groepen:

  • Overgewicht komt meer voor bij mensen met een lage opleiding7. Om deze groep goed te kunnen bereiken, is het van belang om met de aanpak in te zetten op laaggeletterden en mensen met minder gezondheidsvaardigheden.
  • Niet goed kunnen rondkomen is van grote invloed op de leefstijl. Mensen met een lager inkomen hebben vaker gezondheidsproblemen inclusief overgewicht8. Een aanpak zou daarom rekening moeten houden met wat schaarste betekent voor eigen regie.
  • Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond, hebben vaak een minder gezonde leefstijl en worden minder uitgerust wakker9,10. De aanpak zou afgestemd moeten worden op de specifieke behoeften en culturele gewoonten van deze groepen.
  • Pijnacker-Nootdorp noemt in haar coalitieakkoord specifiek kwetsbare groepen. Voor deze groepen moet goed nagegaan worden hoe interventies effectief ingezet kunnen worden.

Integrale samenwerking

Om een gezonde leefstijl de norm te laten zijn is het van belang dat de verschillende beleidsterreinen bijdragen vanuit hun eigen domein (health in all policies).

Naast de overheid kunnen private partijen veel bereiken in het gezonder maken van de omgeving. Met publiek-private samenwerking kan de gemeente private partijen stimuleren en faciliteren om hier hun rol in te pakken. Bijvoorbeeld in de aandacht voor de eerste 1000 dagen, het eenduidig uitdragen dat gezond de norm is en om de gezonde keuze de makkelijkste keuze te laten zijn.

Sluitende keten

Naast het voorkómen van overgewicht is het belangrijk dat er goede en tijdige signalering van overgewicht en obesitas is en dat er voldoende passende ondersteuning en zorg ingezet kan worden. Hierbij is een gezinsbrede aanpak, waarin maatwerk kan worden toegepast, belangrijk. In de samenwerking kunnen Centrum Jeugd en Gezin (CJG), kinderdagopvang en scholen partijen zijn die bijdragen aan het signalering van het begin van overgewicht.

Gerelateerde afdelingen

  • Sociaal Domein
  • Beleid
  • Wijkzaken
  • Ruimte

Advies verdere inzet

Pijnacker-Nootdorp heeft als speerpunt het voorkomen en bestrijden van overgewicht bij de doelgroepen jongeren tot 19 jaar en ouderen vanaf 55 jaar11. Het beoogde resultaat moet zijn dat meer jongeren en ouderen intensiever gaan bewegen. Echter om een gezonde leefstijl en het welbevinden te bevorderen moeten de ingezette acties gecontinueerd en zo mogelijk geïntensiveerd worden in een samenhangende integrale aanpak. Voor een gezonde leefstijl moeten interventies worden toegevoegd, waardoor mensen naast meer bewegen meer kiezen voor gezonde voeding. Hierbij kan programmatisch werken vanuit een levensloopbenadering helpen.

Voorbeelden om in Pijnacker-Nootdorp de lat hoger te leggen zijn: Gezonde Kinderopvang12 , Gezonde School13 en 'Plezier in bewegen' van de Nederlandse Sportraad, de Onderwijsraad en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, 201814. Voor kwetsbare groepen met lage gezondheidsvaardigheden, zoals nieuwkomers en mensen met een beperking, zetten Pharos15, Tel mee met Taal16 en GGD GHOR Nederland17 zich in. Daarnaast kan Pijnacker-Nootdorp overwegen zich aan te sluiten bij de Alliantie Gezondheidsvaardigheden18.

Aanvullend zou de gemeente voor kinderen, jongeren en volwassen met overgewicht en obesitas een sluitende keten van preventie en zorg moeten organiseren. Het landelijke ketenmodel Overgewicht en Obesitas bij kinderen19 is in ontwikkeling. Aansluitend daarop kan de leefstijlcoach voor volwassenen worden ingezet20. Vanaf 2019 wordt de gecombineerde leefstijl interventie (GLI) vergoed vanuit de basisverzekering. De gemeente kan in gesprek gaan met gezondheidscentra over hoe bewezen effectieve GLI’s voor volwassenen kunnen worden ingevoerd en wat voor jongeren mogelijk is.

Referenties

  1. Verder in verbinding Iedereen doet mee en woont prettig in een duurzaam en veilig Pijnacker-Nootdorp. Hoofdlijnenakkoord 2018-2022 Gemeenteraad Pijnacker-Nootdorp 24 april 2018, 18INTO06982
  2. Gezondheidsmonitor GGD Haaglanden, 2018 - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefstijl/lichaamsgewicht 
  3. www.sportzorg.nl/bibliotheek/nederlandse-norm-gezond-bewegen-nngb
  4. De Commissie Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad kwam in augustus 2017 met een nieuwe beweegrichtlijn. Volgens de nieuwe beweegrichtlijnen zouden volwassenen wekelijks ten minste 2,5 uur matig intensief moeten bewegen en kinderen dagelijks minstens een uur. De cijfers die hier worden beschreven hebben betrekking op de NNGB, Fitnorm en Combinorm, aangezien ten tijde van het uitvoeren van de Gezondheidsenquête 2016 er over deze nieuwe beweegrichtlijn nog niet gepubliceerd was.
  5. Pelikan JM, Röthlin F, Ganahl K. Comparative report on health literacy in eight EU member states. The European Health Literacy Project 2009-2012. The HLS-EU Consortium; 2012 - www.healthliteracyeurope.net/hls-eu 
  6. 19% van de inwoners van 19 tot 64 jaar voelt zich meestal niet of nooit uitgerust als zij ’s morgens uit bed komt. Van de jongeren voelt 21% zich ‘s morgens niet uitgerust. Gezondheidsmonitor, GGD Haaglanden, gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefstijl/uitgerust-opstaan
  7. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefstijl/lichaamsgewicht
  8. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefstijl/lichaamsgewicht
  9. Gezondheidsmonitor GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefstijl/voeding
  10. Gezondheidsmonitor GGD Haaglanden gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/pijnacker-nootdorp/themas/leefstijl/uitgerust-opstaan 
  11. Nota Lokaal gezondheidsbeleid Pijnacker-Nootdorp 2016-2019
  12. www.gezondekinderopvang.nl/gezonde-kinderopvang
  13. www.gezondeschool.nl
  14. www.nederlandse-sportraad.nl/plezier-in-bewegen
  15. www.Gezondin.nu
  16. www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/03/06/actieprogramma-tel-mee-met-taal
  17. www.ggdghorkennisnet.nl/thema/gezondheidsvaardigheden/publicaties/publicatie/3931-handreiking-voor-aanpak-van-laaggeletterdheid
  18. www.gezondheidsvaardigheden.nl
  19. www.ketenaanpakovergewichtkinderen.nl/ketenaanpak/inhoud-ketenaanpak
  20. www.nza.nl/actueel/nieuws/2018/06/01/nza-maakt-vergoeding-preventie-mogelijk
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties