Gezondheidsmonitor
9 Leefomgeving.svg

Een gezonde leefomgeving is een omgeving, buiten en binnen, die als prettig wordt ervaren, die bijdraagt aan de ervaren gezondheid en uitnodigt tot gezond gedrag. De druk op de gezondheid door omgevingsfactoren moet daarbij zo laag mogelijk zijn. Daarnaast is in een gezonde leefomgeving het risico op infecties beperkt en wordt gezonde (en duurzame) mobiliteit gestimuleerd.

Het Hoofdlijnenakkoord 2018-2022 ’Verder in Verbinding’ van de gemeente Pijnacker-Nootdorp stelt als ambitie dat alle inwoners, van jong tot oud, prettig kunnen wonen in een leefbare, veilige en bereikbare woonomgeving. Zo’n leefomgeving nodigt uit tot sporten, spelen en bewegen én heeft voldoende passend groen en blauw (water) van goede kwaliteit. Er zijn gezonde, veilige en duurzame woningen, scholen, kinderopvang, gebouwen en passende voorzieningen.

Ten slotte is een gezonde leefomgeving voldoende divers, zorgt deze ervoor dat mensen elkaar op veilige wijze kunnen ontmoeten en wordt er rekening gehouden met de behoeften van (toekomstige) bewoners en specifieke (gevoelige) bevolkingsgroepen zoals kinderen en mensen met chronische ziekten1.

Leefbaarheid

Het begrip leefbaarheid gaat over alle natuurlijke, fysieke en sociale aspecten van de woon- en leefomgeving. Veiligheidsbeleving geeft aan hoe veilig inwoners zich voelen in hun woonbuurt. Dit gevoel wordt onder andere gevormd door vertrouwen in de buurt en de leefbaarheid van de woonomgeving. De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft in 2017 ook een Leefbaarheidsmonitor uitgevoerd.

In de Leefbarometer krijgen alle gemeenten een score voor hun totale leefbaarheid2. Pijnacker-Nootdorp kreeg in 2016 een zeer goed voor de totale leefbaarheid. Dit was hoger dan de scores in de voorgaande jaren. Nederland kreeg in 2016 een ruim voldoende voor de totale leefbaarheid.

Uit de Veiligheidsmonitor 2016 komt naar voren dat 38% van de inwoners (15 jaar en ouder) van Pijnacker-Nootdorp zich wel eens onveilig voelt. Van hen voelt 1% zich vaak onveilig. Dit is vergelijkbaar met 2012. In Haaglanden en Nederland nemen de percentages inwoners die zich wel eens en vaak onveilig voelen af ten opzichte van 20123.

Buitenlucht

Een groot deel van het openbare leven speelt zich af in de buitenruimte. Mensen ontmoeten elkaar op straat, op pleinen en in parken. Een aantrekkelijke buitenruimte is belangrijk voor de woonplaats. Het is een plek waar je graag bent en die uitnodigt om vaker terug te komen, het stimuleert ontmoeting en motiveert mensen om er te spelen, te sporten of te ontspannen. De buitenruimte gaat ook over een groene woonplaats, die bestendig is tegen klimaatverandering, zoals hittestress en overvloedige regenval.

In Pijnacker-Nootdorp is het percentage inwoners dat groen belangrijk vindt en tegelijk vindt dat er onvoldoende groen is in de buurt met 8% ongeveer gelijk aan dat van de regio Zuid-Holland West4 (9%)5.

Luchtkwaliteit

Luchtverontreiniging beïnvloedt de gezondheid nadelig na kortdurende (enkele uren tot meerdere dagen) en langdurige blootstelling (enkele maanden tot jaren). Fijnstof en stikstofdioxide vormen samen met ozon de belangrijkste luchtverontreinigende stoffen als het gaat om de gezondheid. Hoewel de gezondheidsrisico’s door afname van concentraties minder zijn geworden, veroorzaken de huidige luchtverontreinigingsniveaus nog steeds een verkorting van de gemiddelde gezonde levensverwachting met meer dan een jaar6.

De grootste bron van luchtvervuiling in Pijnacker- Nootdorp is het wegverkeer. De hoogste concentraties fijnstof vind je met name langs drukke wegen (meer dan 10.000 motorvoertuigen per dag). In Pijnacker-Nootdorp zijn dit de autosnelwegen A12 en A13, de N470, de Klapwijkseweg en Oostlaan (Pijnacker), de N473 (Delfgauw), de Noordweg, de Oudeweg en de Hofweg (Nootdorp).

Volgens het gebruikte rekenmodel voldoet de luchtkwaliteit in Pijnacker-Nootdorp aan de Europese normen. Echter ook bij concentraties stikstofdioxide en fijnstof onder de Europese normen treden nog aanzienlijke gezondheidseffecten op.

Vanwege luchtvervuiling moet er aandacht blijven voor de (nieuwe) locaties voor scholen en kinderopvang. Die moeten niet vlakbij verkeersaders komen te liggen. Ook het binnenmilieu op scholen, zowel bij bestaande bouw als nieuwbouw, blijft de aandacht vragen. Bij nieuwbouw van woningen is het van belang dat problemen voorkómen worden. Zo moet bijvoorbeeld aandacht zijn voor de positionering van woningbouw en moet kritisch gekeken worden naar de (risico’s van de) positie van kantoorpanden die omgebouwd worden naar woningen.

De verwachting is dat de relatieve bijdrage van houtrook aan luchtverontreiniging belangrijker wordt, omdat het gebruik van de houtkachel als hernieuwbare energiebron kan toenemen door klimaat- en energiebeleid7.

Geluidshinder

45% van de inwoners van Pijnacker-Nootdorp (19 jaar en ouder) heeft in het afgelopen jaar matige geluidshinder ervaren. 1% van de inwoners ervoer ernstige geluidshinder. Jongvolwassenen ervaren vaker geluidshinder dan ouderen.

Wegverkeer is de belangrijkste bron van geluidshinder in Pijnacker-Nootdorp8. Het verbeteren van verkeerssituaties in de dorpen en het verminderen van geluidshinder kunnen de leefbaarheid vergroten en de door burgers ervaren stress verminderen.

De belangrijkste gezondheidseffecten van blootstelling aan geluid in de woonomgeving zijn hinder en slaapverstoring. Dit kan leiden tot stress en een verminderd prestatievermogen, maar ook tot leerproblemen bij kinderen5.

Binnenmilieu

Voor een gezonde leefomgeving is meer nodig dan alleen een aantrekkelijke buitenruimte. Een gezonde leefomgeving gaat ook over een gezond binnenmilieu én gezondheid. Een slecht binnenmilieu heeft effect op de gezondheid van bewoners, vooral bij groepen die hiervoor extra gevoelig zijn, zoals kinderen, ouderen en mensen met luchtwegklachten. Het binnenmilieu wordt voor een groot deel bepaald door de kwaliteit van de buitenlucht, maar binnenshuis kan de lucht ook slechter worden door bijvoorbeeld vocht, stoffen uit meubels, bouwmaterialen en schoonmaakmiddelen.

Ook vocht en schimmel zijn bedreigingen voor de gezondheid. In een vochtige woning kan schimmel ontstaan en komen meer huisstofmijten voor. Dit kan zorgen voor meer luchtwegklachten, allergieën, luchtweginfecties en astma, zowel het ontstaan ervan als de toename van klachten.

Het percentage inwoners dat in de afgelopen 12 maanden last heeft gehad van vocht of schimmel in de woon- of slaapkamer is in Pijnacker- Nootdorp 4%. Dit is lager dan in de regio Zuid-Holland West (7%) en Haaglanden (10%)9.

Mensen met een laag inkomen wonen vaak in woningen van een slechtere kwaliteit met beperkte isolatie of ventilatiemogelijkheden. Hierdoor kunnen sneller problemen ontstaan met vocht en schimmel. De gemeente heeft hierin een verantwoordelijkheid. Bijvoorbeeld toezicht houden en handhavingsafspraken maken met woningcorporaties of ondersteuning van sanering van woningen. Daarnaast is het van belang te blijven voorlichten op het gebied van binnenmilieu. Alle inwoners hebben immers ook een eigen verantwoordelijkheid. Zij hebben echter niet altijd de mogelijkheden deze problematiek zelf aan te pakken. Op dit punt is grote gezondheidswinst te behalen10.

In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2018) staat gemeld dat een ongezond binnen- en buitenmilieu in de toekomst 4% van de ziektelast veroorzaken, met luchtverontreiniging als belangrijkste oorzaak11. De omgeving waarin we wonen, werken en leren heeft op allerlei manieren invloed op onze gezondheid.

Integrale aanpak

Vanwege de invloed van milieufactoren op de gezondheid is aandacht voor gezondheidsbescherming nog steeds noodzakelijk. Het RIVM geeft aan dat van het aantal ziekten en vervroegd overlijden, gerelateerd aan milieufactoren, 99% wordt veroorzaakt terwijl wél aan de (milieu)norm wordt voldaan4.

Ook het recente advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur ‘De stad als gezonde habitat’ (2018) betoogt dat de meeste gezondheidswinst te behalen is door een combinatie van gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering.

De Omgevingswet biedt een mooie basis, doordat het belang van gezondheid in het fysieke domein hierin is verankerd. De komende jaren moet dit vertaald worden naar regionaal en lokaal niveau, onder andere in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen. Voor een integrale aanpak is het noodzakelijk dat bijvoorbeeld op gemeentelijk niveau de wethouder Volksgezondheid ook een rol krijgt in het domein van de fysieke leefomgeving.

Gerelateerde afdelingen

  • Sociaal Domein
  • Beleid
  • Wijkzaken
  • Ruimte

Advies verdere inzet

Vanwege de veelomvattendheid van dit onderwerp en de causale verbanden, die in de beïnvloeding over en weer te vinden zijn, kan de focus niet op slechts één van de aspecten liggen. Een integrale aanpak is de enige juiste.

Het is zeer positief dat in het Hoofdlijnenakkoord 2018-2022 ’Verder in Verbinding’ de speerpunten 'Mooi wonen, prettig leven' en 'Een groene, klimaatbestendige woon- en leefomgeving' zijn opgenomen. Hierin geeft de gemeente haar ambities weer om het kenmerkende groene karakter van Pijnacker-Nootdorp te behouden. Dit door een evenwicht te vinden tussen het toevoegen van woningen binnen het bestaand stedelijk gebied en het groen in de kernen, maar ook door het groen te beschermen, te verbeteren en te versterken.

Ook de samenwerking met het Hoogheemraadschap is veelbelovend. Het idee is om op basis van het Waterklimaatplan 2018 te werken aan maatregelen, die ervoor zorgen dat in natte perioden geen overlast van het water is en in droge periodes geen last van verdroging. Dit kan voor goede resultaten zorgen.

Voor de aanpak van de diverse deelgebieden van Leefomgeving, zoals genoemd in deze kernboodschap, zijn landelijke en wetenschappelijk gevalideerde interventies beschikbaar. GGD Haaglanden heeft de expertise om bij deze onderwerpen te ondersteunen en kan gebruik maken van bijvoorbeeld het Loket gezond leven van het RIVM. Ook Vereniging Eigen Huis kan hierin een partner zijn.

De nieuwe nota Lokaal Gezondheidsbeleid, waarvoor de speerpunten in 2019 bepaald worden, biedt een mooie kans de onderwerpen vanuit het thema Leefomgeving ook in relatie tot gezondheid vorm te geven. Het Actieplan Geluid dat begin 2019 voor de gemeente Pijnacker-Nootdorp wordt vastgesteld, op basis van de geluidskaarten die in 2017 zijn opgesteld, biedt kans voor de gemeente om de gezondheidsaspecten van het thema geluidhinder mee te nemen in de lokale aanpak.

Deze kernboodschap is opgesteld naar aanleiding van de resultaten uit de Gezondheidsmonitor 2018, mogelijk zijn ook andere thema’s voor de gemeente relevant. Bij het op te stellen lokaal gezondheidsbeleid kan de gemeente in samenwerking met GGD bepalen welke thema’s dat nog zouden kunnen zijn (en vervolgens prioriteren).

Referenties

  1. GGDGHOR Nederland - 'Kernwaarden voor een gezonde leefomgeving'(2018)
  2. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) - www.leefbaarometer.nl/tabel.php
  3. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), data bewerkt door I&O Research - Veiligheidsmonitor Eenheid Pijnacker-Nootdorp 2016
  4. Regio Zuid-Holland West is Haaglanden zonder Den Haag.
  5. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  6. Maas R, Fischer P, Wesseling J, Houthuijs D, Cassee F. Luchtkwaliteit en gezondheidswinst. Bilthoven: RIVM, april 2015
  7. www.vtv2018.nl/milieukwaliteit
  8. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  9. Gezondheidsenquête 2016 - www.ggdhaaglanden.nl/over/publicaties-en-onderzoeken/gezondheidsmonitoren-en-rapportages/gezondheid-en-leefstijl-volwassenen-en-ouderen.htm
  10. Zo is bijvoorbeeld de online cursus koolmonoxide is beschikbaar op de website van GGD Haaglanden: www.ggdhaaglanden.nl/gezondheidsadvies/woon-gezond/koolmonoxide.htm
  11. VTV-2018, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) - www.vtv2018.nl/leefstijl-en-omgeving
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties