Gezondheidsmonitor
7 Kwetsbaar.svg

Deze tekst beschrijft het voorkomen van huiselijk geweld bij volwassenen (19 tot en met 64 jaar) en het voorkomen van ouderenmishandeling (65 jaar en ouder) gebaseerd op de Gezondheidsenquête 2016.6 Vervolgens wordt het aantal bij Veilig Thuis geregistreerde meldingen van huiselijk geweld en het aantal opgelegde huisverboden gepresenteerd.7,8

Volwassenen (19 tot en met 64 jaar)

Lagere prevalentie van huiselijk geweld in Midden-Delfland

Tabel 1. Percentage inwoners (19 tot en met 64 jaar) dat ooit, het afgelopen jaar, of de afgelopen vijf jaar slachtoffer is geweest van huiselijk geweld. Midden-Delfland, Zuid-Holland West en Haaglanden, 2016.
MD_7.3_Huiselijk_T1.png

Het percentage ooit slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld is in Midden-Delfland lager dan in Zuid-Holland West en Haaglanden (tabel 1). Voor huiselijk geweld in het afgelopen jaar verschilt dit percentage niet. Het voorkomen van huiselijk geweld in afgelopen vijf jaar is in vergelijking met Haaglanden in Midden-Delfland lager, maar verschilt niet van Zuid-Holland West.

De vaakst voorkomende vorm van huiselijk geweld is psychisch geweld

De vorm van huiselijk geweld die het vaakst genoemd wordt is psychisch geweld (91%), gevolgd door lichamelijk geweld (44%). Van de respondenten geeft 13% aan ooit seksueel misbruikt te zijn. In de helft (50%) van de gevallen is er sprake van meerdere vormen van huiselijk geweld. Dit wijkt niet af van de verdeling van deze vormen van huiselijk geweld in Haaglanden of Zuid-Holland West.

In 52% van de gevallen is er sprake van één vorm van huiselijk geweld. Het gaat dan in 89% van de gevallen om psychisch geweld en in 11% om lichamelijk geweld. Is er sprake is van meerdere vormen van huiselijk geweld tegelijk (48% van de gevallen), dan gaat het vrijwel altijd om zowel psychisch (92%) als lichamelijk geweld (86%).

Daders van huiselijk geweld het vaakst ex-partners en (stief)ouders

Plegers van huiselijk geweld zijn het vaakst de ex-partner (29%), gevolgd door (stief)ouders (28%) of een ander familielid (25%). De partner is in 18% van de gevallen de pleger van geweld. In 24% van de gevallen gaat het om meerdere daders.

Meer mensen ‘ooit slachtoffer van huiselijk geweld’ dan in voorgaande jaren

Het percentage inwoners van Midden-Delfland dat antwoordt ooit slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld is in 2016 iets maar niet significant hoger dan in de voorgaande jaren (tabel 2). In heel Haaglanden wordt er een stijging van het percentage mensen gezien dat ooit geconfronteerd werd met huiselijk geweld van 8% naar 12%. Dit verschil kan niet goed verklaard worden.

Tabel 2. Percentage inwoners (19 tot en met 64 jaar) in Midden-Delfland dat ooit, het afgelopen jaar, of de afgelopen vijf jaar slachtoffer is geweest van huiselijk geweld. Midden-Delfland, 2005-2016.
MD_7.3_Huiselijk_T2.png

Risicogroepen huiselijk geweld: vrouwen, alleenstaanden en lage SES-groepen

Niet iedereen loopt dezelfde kans slachtoffer te worden van huiselijk geweld. Vrouwen rapporteren ongeveer twee keer vaker ooit slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld dan mannen (17% versus 8%; tabel 3). Ditzelfde geldt voor recenter huiselijk geweld. Alleenstaanden of gescheiden personen hebben in vergelijking met gehuwden of samenwonenden een twee keer hogere kans ooit geconfronteerd te zijn geweest met huiselijk geweld. Bewoners van niet-westerse afkomst zijn vaker slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Dit geldt zowel voor de vraag of er ooit sprake is geweest van huiselijk geweld als voor de vraag naar huiselijk geweld in het afgelopen jaar.

Er bestaat een duidelijke samenhang tussen opleiding en het recent of in het verleden slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld. Naarmate mensen minder opleiding hebben genoten, zijn ze vaker slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Ditzelfde geldt voor mensen met de laagste inkomens of die moeite hebben met rondkomen.

Tabel 3. Percentage inwoners (19 tot en met 64 jaar) dat ooit, of het afgelopen jaar (recent) slachtoffer is geweest van huiselijk geweld naar achtergrondkenmerken. Haaglanden 2016.
MD_7.3_Huiselijk_T3.png
  • Opleiding
  • Etnische afkomst
  • Huishoudinkomen

Verbaal geweld en financiële benadeling voornaamste vormen van huiselijk geweld tegen ouderen

In de gezondheidsenquête 2016 is voor het eerst apart aandacht besteed aan geweld tegen ouderen. Figuur 1 laat het voorkomen zien van de verschillende vormen van recente oudermishandeling (laatste 12 maanden) in Midden-Delfland en Haaglanden.

Figuur 1. Percentage ouderenmishandeling (65 jaar en ouder) in het afgelopen jaar naar de verschillende vormen van mishandeling. Midden-Delfland en Haaglanden 2016.
MD_7.3_Huiselijk_F1.png

Bij ouderenmishandeling komt psychische mishandeling in de vorm van beledigen en treiteren het vaakst voor (2%). Dit lijkt wat minder vaak te zijn dan gemiddeld in Haaglanden (4,4%). Financiële benadeling komt bij 1,2% van de ouderen voor en ‘niet helpen bij verzorging’ bij 1,1%. Dit laatste lijkt in Midden-Delfland iets vaker voor te komen dan gemiddeld in Haaglanden. De verschillen tussen Midden-Delfland en Haaglanden zijn echter niet significant. De overige vormen van huiselijk geweld tegen ouderen treffen minder dan 1% van de ouderen.

Risicogroepen ouderenmishandeling: moeite met rondkomen, lager inkomen en een niet-westerse afkomst.

Huiselijk geweld bij ouderen komt het vaakst voor bij ouderen die moeite hebben met rondkomen (13%), gevolgd door bewoners van niet-westerse afkomst (10%) (Tabel 4). Opvallend is dat, in tegenstelling tot huiselijk geweld bij 19-64 jarigen, er bij ouderen geen significant verschil bestaat in het voorkomen van huiselijk geweld tussen mannen en vrouwen of tussen wel of niet alleenstaanden.

Tabel 4. Percentage inwoners 65 jaar en ouder dat de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geweest van enige vorm van ouderenmishandeling naar achtergrondkenmerken. Haaglanden 2016.
MD_7.3_Huiselijk_T4.png
  • Etnische afkomst
  • Opleiding
  • Huishoudinkomen

In de gezondheidsenquête van 2012 werd, anders dan in 2016, alleen gevraagd of iemand in de afgelopen 5 jaar slachtoffer was geweest van huiselijk geweld. Deze vraag werd door slechts 0,5% van de ouderen bevestigend beantwoord . Uit de enquête van 2016 blijkt dat 6% van de ouderen slachtoffer is van enige vorm van huiselijk geweld. Mogelijk dat veel ouderen die worden beledigd, getreiterd, of financieel worden benadeeld zichzelf niet beschouwden als slachtoffer van huiselijk geweld.

Meldingen bij VEILIG THUIS (alle leeftijden)

Per 1 januari 2015 zijn de Steunpunten Huiselijk Geweld (SHG) en het Advies-en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) in Haaglanden samengevoegd in Veilig Thuis. Het doel hiervan was dat er meer samenhang en samenwerking zou komen in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Veilig Thuis is het centrale advies- en meldpunt voor iedereen die met huiselijk geweld en/ of kindermishandeling te maken heeft of krijgt. Niet alleen voor slachtoffers en plegers, maar ook voor bezorgde omstanders en professionals.

Het CBS verzamelt alle gegevens over meldingen en adviezen die door de AMHK’s (Veilig Thuis) worden gegeven. Tabel 5 laat de CBS-cijfers voor 2016 voor Haaglanden zien.7

Tabel 5. Aantal meldingen en adviezen door Veilig Thuis. De getallen zijn absolute aantallen met het % van het totaal tussen haakjes. Haaglanden 2016.
MD_7.3_Huiselijk_T5.png

In 58% van de meldingen huiselijk geweld bij Veilig Thuis gaat om kindermishandeling

In 2016 waren er 11.922 contacten (meldingen plus adviezen) met Veilig Thuis over huiselijk geweldsituaties. Het merendeel van de meldingen (77%) werd door de politie gedaan, terwijl deze zelden (4%) om advies vroeg. Bij andere melders dan de politie gaat het in 74% van de gevallen om een advies en in 26% om een melding. Den Haag is verantwoordelijk voor het hoogste aantal contacten over huiselijk geweld (61%), terwijl Zuid Holland West dit voor 30% is.7 Uit de CBS-cijfers blijkt dat bij 72% van zowel de meldingen als de adviezen kinderen betrokken zijn, waarbij het in het merendeel van deze gevallen (89% van de adviezen en 81% van de meldingen) alleen om kindermishandeling gaat. Dit betekent dat in 58% (81% van 72%) van alle meldingen huiselijk geweld het gaat om kindermishandeling. In de overige gevallen gaat het om huiselijk geweld zonder kinderen of een combinatie. Bij meldingen huiselijk geweld gaat het vooral om psychisch geweld (33%), kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld (31%), pedagogische verwaarlozing (25%) en lichamelijke mishandeling (25%).8

Huisverboden

In 2009 is de Wet Tijdelijk Huisverbod van kracht geworden. Deze wet betekent een invulling van een bestuursrechtelijke mogelijkheid om (potentiële) plegers van huiselijk geweld tien dagen uit huis te plaatsen en tegelijkertijd een hulpverleningstraject te starten. Deze periode kan verlengd worden tot 28 dagen als er sprake blijft van geweldsdreiging. In de praktijk handelt een meerderheid van de strafzaken om eenvoudige mishandeling (68%-73%), gevolgd door bedreiging (17%-19%). Psychisch geweld komt met 2% maar zeer weinig voor in de registratie van justitie. Een uithuisplaatsing is primair bedoeld om rust te creëren in een crisissituatie. In de praktijk vormt het vaak het startpunt van een zorgtraject waarin de verdachte en het slachtoffer hulp krijgen aangeboden. Op de korte termijn (2 jaar) lijkt het tijdelijk huisverbod een gunstige invloed te hebben op het aantal recidieven, op de wat langere termijn is dit gunstige effect niet langer waarneembaar.9

Na een aanvankelijk toename in het aantal huisverboden is er sinds 2012 landelijk sprake van een stagnatie en vervolgens een (lichte) afname.10

Tabel 6. Aantal huisverboden in Zuid-Holland West en Haaglanden, 2015-2016.
MD_7.3_Huiselijk_T6.png

In Haaglanden is het aantal huisverboden na 2013 nog gestegen van 389 in 2013 naar 412 in 2014.11 Na 2014 is het aantal opgelegde huisverboden vrijwel gelijk gebleven: 419 in 2015 en 418 in 2016. 8

  1. Wat is huiselijk geweld? [online] bezocht op 31 jan 2018. Beschikbaar op URL: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/huiselijk-geweld/wat-huiselijk-geweld-is.
  2. MOVISIE Huiselijk geweld feiten en cijfers. Factsheet Uitgave Movisie november 2009 [online] beschikbaar op URL: https://www.huiselijkgeweld.nl/beleid/landelijk/huiselijk_geweld_mei_2009.
  3. Dijk van T, Veen M, Cox E. Slachtofferschap van huiselijk geweld: aard, omvang, omstandigheden en hulpzoekgedrag. WODC, Ministerie van Justitie. Intomart, 2010.
  4. Actieplan ‘Ouderen in veilige handen’. tk (2010/2011). Brief aan de Tweede Kamer van 11 maart 2011. Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/2011, 29389, nr. 30.
  5. Plaisier I, Klerk de M (red.). Ouderenmishandeling in Nederland Inzicht in kennis over omvang en achtergrond van ouderen die slachtoffer zijn van ouderenmishandeling. Sociaal en Cultureel Planbureau. Den Haag; 2015.
  6. Klik hier voor meer informatie over de Gezondheidsenquête 2016.
  7. Kindermishandeling en huiselijk geweld 2016. [online] bezocht op 31 jan 2018. Beschikbaar op URL: https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2017/17/kindermishandeling-en-huiselijk-geweld-2016.
  8. Veilig Thuis. Intern rapport.
  9. Alberda DL, Boonmann C, Wartna BSJ. Strafrechtelijke recidive bij plegers van huiselijk geweld. Ontwikkeling in de terugval en lange termijneffect Wet tijdelijk huisverbod. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. Cahier 2015-13-3; 2015
  10. Kuppens J, Hardeman M, Ferwerda H. Tijd om te herijken? Naar een mogelijke aanpassing van de Wet tijdelijk huisverboden het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld. Bureau Beke; 2015.
  11. Vergadering College van B&W Den Haag 24-05-2016. Evaluatie tijdelijk huisverbod 2013 – 2015.
Deel dit artikel
Print dit artikel
Abonneer je op de RSS feed
Download meerdere kernboodschappen en publicaties