Gezondheidsmonitor
6 Sociale gezondheid.svg

In Leidschendam-Voorburg voelt 34% van de inwoners van 19 jaar en ouder zich matig eenzaam en 12% voelt zich (zeer) ernstig eenzaam1. Van de jongeren tussen 12 en 18 jaar voelt 39% van de jongeren zich matig tot zeer ernstig eenzaam2. Bij de ouderen (65 jaar en ouder) was dit percentage in 2016 43%1.

Meetellen en meedoen in Leidschendam-Voorburg staat voorop in het Sociaal Kompas3. Iedereen voelt zich gedurende zijn of haar leven wel eens eenzaam. Eenzaamheid is vooral een probleem voor mensen die het sterk of langdurig voelen. Dan kan eenzaamheid je ongelukkig maken of je belemmeren in het functioneren4.

Eenzaamheid is een persoonlijke, subjectieve ervaring waarin bestaande relaties worden afgewogen tegen de eigen wensen of verwachtingen. Het gevoel van gemis in de kwaliteit van bestaande relaties of in het aantal bestaande contacten kan leiden tot eenzaamheid. Eenzaamheid is er in twee soorten:

  • emotionele eenzaamheid: sterk gemis van een intieme relatie of emotionele band met een partner of vriend(in)
  • sociale eenzaamheid: gemis van betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen

Het ervaren van eenzaamheid kan gevolgen hebben voor de gezondheid, zoals een mogelijk verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer en hartaandoeningen. Eenzaamheid kan ook leiden tot depressie en een hogere kans op overlijden5.

Eenzaamheid zet mogelijk een zichzelf versterkende negatieve spiraal in werking. Het leidt tot verminderd welbevinden en een gevoel van algemene ontevredenheid over het leven. Gevolg kan zijn dat mensen de neiging hebben ongezond te gaan leven. Dan bestaat het gevaar dat problemen zich opstapelen. Denk aan zelfverwaarlozing, slaapproblemen, gezondheidsklachten, verslaving en schulden. Dat heeft weer een negatieve uitwerking op de zelfwaardering en tevredenheid met het leven in het algemeen6.

Meer cijfers over dit onderwerp
- In totaal voelen naar schatting 25.000 inwoners van Leidschendam-Voorburg zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam (46%).
- Een derde van de inwoners (33%) is emotioneel eenzaam, bijna de helft is sociaal eenzaam (47%).
- Bijna twee derde van de inwoners in Haaglanden van niet-westerse afkomst voelt zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam.
- Ook de sociaal-economische status hangt samen met het ervaren van eenzaamheid.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Aanpak op maat

Om eenzaamheid aan te pakken is het belangrijk dat een individuele en een collectieve aanpak worden ontwikkeld, die op elkaar aansluiten. Voor Leidschendam-Voorburg geldt dat naast de specifieke groepen jongeren en ouderen ook andere groepen te onderscheiden zijn die (ook in Haaglanden en landelijk) meer eenzaamheid ervaren.

Daarnaast blijkt uit de Gezondheidsmonitor 2018 dat eenzaamheid onder volwassenen in de loop der jaren is toegenomen. Dit vraagt aandacht voor de volwassen groep en ook voor preventie op jonge leeftijd. Bijvoorbeeld door het vroeg aanleren van sociale contacten.

Maatwerk jongeren

Er zijn grofweg twee typen eenzame jongeren:  

  • 'sociaal onhandigen' die vaardigheden missen om kwalitatief goede vriendschappen te sluiten.
  • 'doemdenkers' waarvan eenzaamheid het gevolg kan zijn van een 'zwarte bril' waardoor de kwaliteit van relaties wordt onderschat.

Daarom moet gekeken worden welke onderliggende factoren een rol spelen, voordat een aanbod gedaan wordt. Is het trainen van sociale vaardigheden nodig of is werken aan het zelfbeeld belangrijk?7

Maatwerk ouderen

Het landelijk actieprogramma 'Eén tegen eenzaamheid'8 is gericht op het voorkómen van eenzaamheid bij 75-plussers. Het programma heeft twee actielijnen:

  • het signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid
  • het doorbreken en duurzaam aanpakken van eenzaamheid.

In de aanpak van eenzaamheid bij ouderen moet daarbij rekening gehouden worden met de thema’s in de kernboodschap kwetsbare ouderen.

Lokaal samenwerken aan eenzaamheid

Het is belangrijk om in te zetten op een duurzame aanpak van eenzaamheid. Alleen op die manier en door met meerdere partijen samen te werken, zijn wezenlijke verbeteringen voor veel mensen te verwachten.

Om effectieve activiteiten individueel aan te kunnen bieden, is het belangrijk dat in een gezamenlijke aanpak mensen en organisaties deelnemen die deze personen (vroegtijdig) kunnen bereiken. Denk aan eenzame mensen zelf, de betrokken personen rond eenzame mensen, vrijwilligers en/of professionals. Betrek ook managers of bestuurders van betrokken organisaties. Daarnaast kunnen burgerinitiatieven, vrijwilligersorganisaties, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven van meerwaarde zijn.

Leidschendam-Voorburg pakt dit op door het project ‘Bouwen aan een gezonde wijk’, geïnitieerd door de gemeente, Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West, GGD Haaglanden en Lijn1. Maar ook door onder (zorg)vrijwilligers en sleutelpartners over verschillende problematieken, zoals eenzaamheid bij cliënten meer bekendheid te geven. Daarnaast zet de gemeente in op het voorkomen en bestrijden van chronische eenzaamheid door de draagkracht van kwetsbare inwoners te versterken. Bijvoorbeeld door het verbinden met hulp in hun omgeving, interventies gericht op de eigen houding en vaardigheden, het versterken van netwerken in de buurt en door de inzet van sport en culturele activiteiten en voorzieningen voor jong en oud.

Bevorder de participatie van ouderen om eenzaamheid tegen te gaan, zoals met de Ooievaarspas of gezamenlijke activiteiten gericht op ouderen9. Overige partijen die kunnen worden betrokken zijn bijvoorbeeld wijkteams, welzijnsorganisaties, wijkorganisaties, maatschappelijk en sociaal werkers, woningcorporaties, clubs, verenigingen en bibliotheken10.

Gerelateerde beleidsterreinen

De aanpak van eenzaamheid raakt aan de volgende domeinen:

  • Maatschappelijke ontwikkelingen
  • Ruimtelijke ontwikkelingen (creëren van ontmoetingsplekken)
  • Sociaal Domein & Jeugd
  • Sport en Bewegen

Referenties

  1. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/leidschendam-voorburg/themas/sociale-gezondheid/eenzaamheid
  2. Jongerenenquête 2015, GGD Haaglanden
  3. Sociaal Kompas, Beleidsplan Sociaal domein, 2017-2020, Gemeente Leidschendam-Voorburg
  4. Coalitie Erbij - www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  5. Gezondheidsmonitor, GGD Haaglanden gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/leidschendam-voorburg/themas/sociale-gezondheid/eenzaamheid
  6. Coalitie Erbij - www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/82-wanneer-is-eenzaamheid-een-probleem
  7. Eenzame jongeren vragen om maatwerk, G. Lodder (20 april 2016) - www.ru.nl/nieuws-agenda/nieuws/vm/bsi/kinderen-opvoeding/2016/eenzame-jongeren-maatwerk
  8. Eén tegen eenzaamheid, Ministerie van VWS, 2018, www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/03/20/actieprogramma-een-tegen-eenzaamheid
  9. Sociaal Kompas, Beleidsplan Sociaal domein, 2017-2020, Gemeente Leidschendam-Voorburg
  10. Handreiking lokale aanpak eenzaamheid, 2017, Coalitie Erbij - www.gezondin.nu/thema/sociale-omgeving/publicaties/160-handreiking-lokale-aanpak-eenzaamheid
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties