Gezondheidsmonitor
7 Kwetsbaar.svg

Nederland vergrijst en dit is niet anders in Leidschendam-Voorburg. Vergrijzing heeft grote impact op de volksgezondheid en de zorg1. Mensen worden steeds ouder, het aandeel ouderen in de samenleving neemt toe en ouderen blijven steeds langer zelfstandig wonen. Dit resulteert ook in een grotere groep kwetsbare ouderen. Volgens de Gezondheidsmonitor 2018 is 15% van de inwoners van 65 jaar en ouder in Leidschendam-Voorburg kwetsbaar2. Aandacht voor ouderen is dan ook opgenomen in het Coalitieakkoord 'Samen aan Zet 2018-2022'3 en in het Sociaal Kompas. Daarbij is een hoofddoel het zo lang mogelijk houden van regie over het eigen leven en zelfstandig functioneren van inwoners4.

Kwetsbaarheid van ouderen is een proces van het opstapelen van lichamelijke en/of sociale tekorten in het functioneren, waardoor de kans op ernstige gezondheidsproblemen (functiebeperkingen, opname, overlijden) toeneemt. Het langer zelfstandig wonen maakt dat eenzaamheid, maar ook de druk op de mantelzorg toeneemt5. Daarnaast ontstaat er kwetsbaarheid voor ouderenmishandeling waaronder (financieel) misbruik. Kwetsbaarheid hangt ook samen met sociaaleconomische status, geslacht en afkomst6.

Meer cijfers over dit onderwerp
- In Leidschendam-Voorburg is 29% van de inwoners van 65 jaar en ouder in het afgelopen jaar één of meerdere keren gevallen. In Zuid-Holland West was dat 28%.
- Een kwart van de ouderen van 65 jaar en ouder (26%) in Leidschendam-Voorburg heeft een verhoogd valrisico.
- Het percentage ouderen dat in 2016 is gevallen is vergelijkbaar met de percentages in 2008 en 20127.
Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Door de vergrijzing neemt sociale problematiek toe. In 2040 zijn er in Nederland 700.000 meer eenzame 75-plussers dan nu.

Bij 65-plussers is het percentage inwoners dat het gevoel heeft dat ze matig of veel regie hebben over het eigen leven in 2016 afgenomen ten opzichte van 2012. Het percentage inwoners in Leidschendam-Voorburg dat matig of veel regie ervaart over het eigen leven (89%) is vergelijkbaar met Zuid-Holland West (90%)8.
Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Vallen en opstaan

Valongevallen zijn de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen9. Risicofactoren voor valongelukken kunnen liggen in de inrichting van de woning, gebruikte geneesmiddelen en de toegankelijkheid van de openbare ruimte10. Overigens bepaalt de toegankelijkheid van de openbare ruimte ook de mogelijkheid voor ouderen om naar buiten te gaan, te bewegen, mensen te ontmoeten en dergelijke. Het percentage ouderen dat gevallen is in het afgelopen jaar is hoger bij ouderen van niet-westerse afkomst en bij ouderen die alleen wonen.

Valongelukken bij ouderen veroorzaken gezondheidsproblemen zoals verwondingen en opnames in het ziekenhuis. Ook kunnen valongelukken indirect leiden tot vermindering van zelfstandigheid, zelfredzaamheid, mobiliteit, zelfvertrouwen en activiteit. Hierdoor neemt het risico op toekomstige gezondheidsklachten toe. Daarnaast vormt de afname in lichamelijke en geestelijke conditie op zichzelf weer een risicofactor voor een nieuwe val.

Sociale kwetsbaarheid en veiligheid

Er zijn veel verschillende benaderingen van kwetsbaarheid. Naast fysiek kan er sprake zijn van cognitieve (geheugenproblemen), psychische en/of sociale kwetsbaarheid. Ouderen noemen zelf vaak factoren die onder sociale kwetsbaarheid vallen11. Omdat ouderen steeds ouder worden en langer zelfstandig thuis wonen, wordt hun sociale netwerk kleiner, ontstaat meer eenzaamheid en een grotere druk op mantelzorgers. Dit vraagt om een aanpak die gericht is op zowel het faciliteren van de oudere inwoners als het ondersteunen van mantelzorgers. Er zijn ook ouderen die mantelzorg geven en daar juist druk van kunnen ervaren. Mantelzorgers kunnen in Leidschendam-Voorburg terecht bij Mantelzorglv.nl.

Weerbaarheid

Door hun kwetsbare en vaak afhankelijke positie lopen ouderen meer risico het slachtoffer te worden van ouderenmishandeling: lichamelijke of psychische mishandeling, verwaarlozing, financiële uitbuiting en seksueel misbruik. Er kan sprake zijn van opzettelijke mishandeling, maar dit is lang niet altijd het geval. Soms kunnen mensen de zorg voor hun naasten (mantelzorg) of voor cliënten niet meer aan. Dit kan ontspoorde mantelzorg tot gevolg hebben. Het stimuleren van weerbaarheid vergroot de veiligheid in de leefomgeving, thuis én in de digitale wereld.

Bij ouderenmishandeling in Leidschendam-Voorburg komt psychische mishandeling in de vorm van beledigen en treiteren het vaakst voor (4%), gevolgd door financiële benadeling (1,3%). De overige vier categorieën (niet helpen bij verzorging, beperking vrijheid, slaan en schoppen en ongewenste seksuele benadering) treffen minder dan 1% van de ouderen12.
Zie de Gezondheidsmonitor 2018.

Financiële weerbaarheid versterken

Veel ouderen hebben nu eenmaal hulp nodig, ook voor hun financiële administratie. Het feit dat tegenwoordig heel veel geldzaken via internet gaan, maakt het voor veel ouderen nog lastiger en kan ouderen sterk afhankelijk maken van anderen. De Rijksoverheid is een campagne gestart om financieel misbruik van ouderen tegen te gaan13. Zo wil zij kennis van en bewustwording rond financieel misbruik vergroten.

De gemeente heeft een verantwoordelijkheid in de preventie en de aanpak van huiselijk geweld, waaronder ouderenmishandeling en ontspoorde mantelzorg. Zij kan hiervoor, naast de al bestaande contacten met Sociaal Service Punt Leidschendam-Voorburg, gebruik maken van de kennisbank Aanpak ouderenmishandeling. Deze kennisbank is ontwikkeld in het kader van het actieplan 'Ouderen in veilige handen' van de Rijksoverheid14.

Aanspreken op eigen regie

Het aantal mensen dat onvoldoende het gevoel heeft regie over hun eigen leven te hebben stijgt. Juist voor ouderen met veel problemen kan het lastig zijn om hun wensen en behoeften goed te verwoorden. Dit geldt ook voor ouderen met een migratieachtergrond en ouderen met een cognitieve beperking15.

Om de eigen regie te versterken kunnen, naast het versterken van het sociale netwerk, techniek en sociale innovaties een rol spelen. Domotica16, e-health en nieuwe woonvormen kunnen ervoor zorgen dat ouderen langer thuis wonen en zelf hun zorg organiseren. Deze ontwikkelingen voorzien echter niet in alle zorgbehoeften. Zorgprofessionals blijven nodig, maar dan wel in een meer ondersteunende rol.

Er zijn echter ook veranderingen en trends die de zelfredzaamheid van ouderen verminderen en daarmee dus hun zorgvraag vergroten. Zo wordt het organiseren van mantelzorg moeilijker, omdat het mantelzorgpotentieel afneemt. Hierdoor gaan ouderen waarschijnlijk vaker een beroep doen op professionele zorgverleners17. De organisatie van zorg moet hierop aansluiten en dit strookt niet met het benadrukken van de inzet van mantelzorg, burenhulp en vrijwilligers.

Gerelateerde beleidsterreinen

  • Maatschappelijke ontwikkelingen
  • Ruimtelijk domein
  • Sociaal domein
  • Sport en beweging

Referenties

  1. Gobbens RJJ, Van Assen MALM, Wijnen-Sponselee Mth, Schols JMGA. The Tilburg Frailty Indicator: Psychometric Properties. J Am Med Dir Assoc 2010 (11)5: 344-355
  2. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/leidschendam-voorburg/themas/kwetsbaar/kwetsbare-ouderen
  3. Samen aan Zet – coalitieakkoord Leidschendam-Voorburg 2018-2022
  4. Sociaal Kompas, Beleidsplan Sociaal Domein, 2017-2020, Gemeente Leidschendam-Voorburg
  5. Tilburg Frailty Indicator in de Gezondheidsenquête 2016
  6. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  7. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  8. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  9. www.veiligheid.nl/valpreventie/kennis-en-cijfers/cijfers
  10. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  11. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018
  12. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden
  13. www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ouderenmishandeling/financiele-uitbuiting-ouderen-voorkomen
  14. www.aanpak-ouderenmishandeling.nl
  15. Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018, pagina 11
  16. Domotica is de integratie van techniek en bediening in de woning, ook voor de dienstverlening van buitenaf naar de woning.
  17. Trendscenario, onderdeel Drijvende krachten (9, 16, 20, 24-31), VTV-2018
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties