Gezondheidsmonitor
2 Participatie.svg

Mensen met weinig gezondheidsvaardigheden hebben moeite om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheid gerelateerde beslissingen. In Nederland heeft 29-54% van de inwoners weinig gezondheidsvaardigheden1. Een belangrijke aanwijzing voor gezondheidsvaardigheden is laaggeletterdheid. En dat is weer af te leiden uit het aantal jaren onderwijs (tot MBO-niveau 1 of minder dan tien jaar onderwijs in het land van herkomst2). Naast het bevorderen van leefstijl heeft Leidschendam-Voorburg ook aandacht voor gezondheidsvaardigheden en taalvaardigheid.

Het onderzoeksinstituut Nivel beschrijft dat mensen met lage gezondheidsvaardigheden gemiddeld een slechtere gezondheid hebben, minder goede ervaringen met de zorg hebben en meer kosten maken3. Gezondheidsvaardigheden zijn belangrijk, omdat wordt verwacht dat mensen eigen verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid. Daarnaast draagt het bevorderen van gezondheidsvaardigheden bij aan het verkleinen van gezondheidsachterstanden.

In Leidschendam-Voorburg komen lage gezondheidsvaardigheden vooral voor bij statushouders, ouderen, expats en mensen met een lage sociaal economische status. Het is goed te realiseren dat een derde van de hoog opgeleiden lage gezondheidsvaardigheden heeft. Bovendien kunnen bij mensen die gezondheidsvaardig zijn deze vaardigheden (tijdelijk) lager zijn door hoge stress of ingrijpende situaties.

Meer cijfers over dit onderwerp
- In Leidschendam-Voorburg is 7,1% van de bevolking laaggeletterd.
- Een derde tot de helft van de Nederlanders heeft weinig gezondheidsvaardigheden.
- Onder laagopgeleiden heeft het merendeel slechte gezondheidsvaardigheden, onder hoogopgeleiden een derde.

Zie de Gezondheidsmonitor 2018

Verbeteren van vaardigheden waaronder taalvaardigheid

Europees onderzoek laat zien dat programma’s ter verbetering van gezondheidsvaardigheden vooral effectief zijn als ze zich niet alleen richten op kennis, maar vooral ook op het oefenen in de praktijk4. Bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden is het belangrijk om de doelen en stapjes in een gezondheidsprogramma goed af te stemmen op de mogelijkheden van de persoon zelf. Het bereiken van relatief kleine doelen creëert een positief gevoel over het eigen kunnen en stimuleert de motivatie om met het programma verder te gaan5.

Een speciale plek in de groep mensen met lage gezondheidsvaardigheden is weggelegd voor de groep laaggeletterden. Een ander onderzoek toont aan dat mensen die een aantal maanden taalscholing hebben gevolgd, na afloop taalvaardiger zijn en zich zowel fysiek als psychisch ook gezonder voelen6. Samenwerkingspartners zijn welzijnsorganisaties, jeugdgezondheidszorgorganisaties en vluchtelingenbegeleiding.

Aanbod en communicatie zorg en preventie

'Gezondheidsvaardige organisaties' maken het mensen makkelijk hun weg te vinden binnen de organisatie of het zorgstelsel, om aangeboden gezondheidsinformatie te begrijpen en toe te passen, en optimaal gebruik te maken van de ondersteuning en zorg7. Dit betekent onder meer dat:

  • iedereen in de organisatie zich bewust is van beperkte gezondheidsvaardigheden en dat dit is ingebed in beleid en werkprocessen.
  • informatiemateriaal begrijpelijk is en aansluit op het begripsniveau rond gezondheid, online en offline, voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.
  • tekst op taalniveau A2 of maximaal B1 is met begrijpelijke afbeeldingen (laat de doelgroep materialen testen).
  • informatie en diensten gemakkelijk vindbaar en toegankelijk zijn voor iedereen (laat de doelgroep dit testen).
  • medewerkers beschikken over kennis en vaardigheden voor effectieve persoonlijke communicatie met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden (opleiding en training).
  • medewerkers in alle contactmomenten met patiënt of cliënt zorgen voor een check op begrip bij de patiënt of cliënt (terugvraagmethode).

Deze aanbevelingen gelden voor zorgorganisaties, (lokale) overheden, de publieke gezondheid en onderwijssector. Uiteraard geldt ook dat daar waar vooral het principe Click-Call-Face wordt toegepast, er altijd een vangnet voor laaggeletterden moet zijn.

Verbinden preventie, welzijn en zorg

Publieke gezondheidszorg, welzijnsactiviteiten en curatieve zorg worden via afzonderlijke stelsels gefinancierd en aangestuurd. Daardoor zijn er ondanks de inzet van vele gemotiveerde zorgwerkers vaak nog afstemmingsproblemen en suboptimale resultaten8. Landelijk zijn er meerdere praktijkprojecten, die in dit thema werken op het snijvlak van preventie, welzijn en zorg. Ze richten zich op het verminderen van lichamelijke gezondheidsrisico’s, het vroeg ingrijpen bij psychosociale problematiek, een geïntegreerde aanpak bij lichamelijk onverklaarbare klachten en de aansluiting van beweeginterventies in de zorg op het regulier sportaanbod.

Een dergelijke geïntegreerde aanpak kan in Leidschendam-Voorburg aanvullend zijn op bevordering van gezondheidsvaardigheden en interventies voor kwetsbare groepen ter bevordering van sociaal psychische gezondheid.

Referenties

  1. De verschillen in methode tussen studies om de gezondheidsvaardigheden te schatten, verklaren waarschijnlijk het grote verschil tussen beide schattingen. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  2. www.gezondheidsvaardigheden.nl/aan-de-slag/beleid/factsheet-gezondheidsvaardigheden
  3. Hijmans, M., Zwikker H., Van der Heide, I. & Rademakers, J. (2016). Kennisvraag: Zorg op maat: Hoe kunnen we de zorg beter laten aansluiten bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden. NIVEL
  4. Hijmans, M., Zwikker H., Van der Heide, I. & Rademakers, J. (2016). Kennisvraag: Zorg op maat: Hoe kunnen we de zorg beter laten aansluiten bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden. NIVEL
  5. Hibbard, J.H. & Mahoney, E. (2010). Toward a theory of patient and consumer activation. Patient education and counseling, 78 (3), p. 377 – 381.
  6. De Greef, M., Segers, M., Nijhuis, J. & Lam, J.F. (2014). Impact onderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Deel A. Maastricht: Maastricht University.
  7. Brach, et al (2012): nam.edu/perspectives-2012-ten-attributes-of-health-literate-health-care-organizations
  8. www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/ehealth-en-ict-in-de-zorg/programmas/programma-detail/op-een-lijn/t/themas
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties