Gezondheidsmonitor
8 Leefstijl.png

Genotmiddelen1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Het gebruik van middelen zorgt vaak voor een aangename of stimulerende werking op korte termijn. Gelijktijdig heeft het een negatief effect op de gezondheid. Daarbij zijn genotmiddelen vaak verslavend. 

Het is belangrijk dat Den Haag zich blijft inzetten op zowel de preventie van genotmiddelengebruik als de gerichte aanpak bij bestaande problematiek. Deze focus blijkt eveneens uit een onlangs verschenen onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid2. Hierbij is ook de inzet op het gebied van het handhaven van regelgeving en het houden van toezicht van groot belang.

Roken

Van de genotmiddelen veroorzaakt roken de grootste ziektelast in Nederland. Zo is roken verantwoordelijk voor een groot deel van de sterfgevallen aan longkanker en voor de ziektegevallen van COPD (chronische bronchitis en longemfyseem). Daarnaast verhoogt roken de kans op meerdere aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten en diabetes. De negatieve gezondheidseffecten van roken zijn niet beperkt tot de rokers zelf. De negatieve gevolgen van roken gelden ook voor niet-rokers, omdat zij tabaksrook inademen (passief-/meeroken). Het beperken van roken levert dus gezondheidswinst op voor een veel grotere groep dan de rokers alleen.

In Den Haag is het percentage rokers van 19 jaar en ouder 25%. Dit is hoger dan in Haaglanden (21%) en Nederland (20%). Het percentage in Den Haag is vergelijkbaar met de G4-steden (26%)3.

Van de inwoners van 19 jaar en ouder in Den Haag rookt 25%. Dit zijn zowel dagelijkse rokers als gelegenheidsrokers. Hiermee zit Den Haag ruim boven het landelijke gemiddelde van 20%. Een kwart van de inwoners (26%) is een ex-roker en 49% heeft nooit gerookt. Bijna de helft van de rokers (45%) is van plan om binnen een paar maanden haar gezondheid te verbeteren door te stoppen met roken.

Meer cijfers vindt u in de gezondheidsmonitor.

Problematisch alcoholgebruik

Ook het nuttigen van het genotmiddel alcohol brengt verschillende gezondheidsrisico’s met zich mee. Vooral alcoholgebruik op jonge leeftijd is schadelijk. Jongeren zijn gevoeliger voor de risico’s van alcohol, omdat hun lichaam kleiner en nog in ontwikkeling is. Het lichaam kan daarom niet alleen schade oplopen, maar ook in de ontwikkeling gestoord worden, onder meer door effect op de hersenontwikkeling. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in gedragsproblemen of in een hogere gevoeligheid voor alcoholverslaving op latere leeftijd4.

Alcoholgebruik
Ongeveer de helft (48%) van de inwoners (19 jaar en ouder) van Den Haag voldoet aan het advies geen of maximaal één glas alcohol per dag te drinken. In Den Haag is 9% van de inwoners (19 jaar en ouder) een zware drinker. Zij drinken dus wekelijks op minstens één dag minimaal zes glazen (mannen) of vier glazen (vrouwen) alcohol.

Meer cijfers over alcoholgebruik vindt u in de gezondheidsmonitor.

Continueren bestaande aanpak genotmiddelen

In de huidige nota volksgezondheid van Den Haag 'De Gezonde Kracht van Den Haag' is een duidelijke weg ingeslagen als het gaat om de aanpak van genotmiddelen. Zo wordt met een levensloopbenadering duidelijk ingezoomd op het voorkomen of verantwoord gebruiken van genotmiddelen en vroegtijdige signalering van risicovol gebruik.

Er zijn veel dalingen te zien in de percentages volwassen rokers en overmatige drinkers (zie gezondheidsmonitor), maar er is nog winst te behalen. Hierbij is blijvende aandacht, continuering en wellicht intensivering van de bestaande aanpak van belang.

Integrale aanpak tabakspreventie en lokaal alcoholbeleid

De kern van effectief tabaks- en alcoholbeleid ligt in de samenhang tussen een viertal beleidspijlers:

  • Voorlichting & educatie
  • Advies & ondersteuning
  • Fysieke & sociale omgeving
  • Regelgeving, toezicht & handhaving

Tabaks- en alcoholgebruik en problemen door gebruik zijn altijd het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving, de beschikbaarheid van tabak en/of alcohol en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat het gedrag van de gebruiker bepaalt. Daarnaast speelt het toezicht houden op en handhaving van de verschillende wetten rondom het gebruik van tabak en alcohol een belangrijke rol.

Tabaks- en alcoholpreventie kunnen niet alleen op het individu gericht zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de omgeving van de gebruiker beïnvloeden. Vaak wordt dan ook gekozen voor een omgevingsgerichte aanpak waarbij deze pijlers in een bepaalde setting (bijvoorbeeld school, sportkantine, evenement, openbare ruimte) in samenhang worden ingezet.

Naast het inzetten op de pijlers voor preventie is het van belang om adequaat te reageren op problemen die ontstaan bij tabaks- en alcoholgebruikers. Het vroegtijdig herkennen van deze problemen en aansluitend de juiste advisering en ondersteuning bieden kan voorkomen dat zwaardere vormen van zorg nodig zijn.

Den Haag voert verschillende preventieprogramma’s uit op het gebied van tabaks- en alcoholpreventie en ondersteuning. Als onderdeel van de preventieve aanpak steunt de gemeente de Rookvrije Generatie en heeft het zich aangesloten bij de Alliantie Nederland Rookvrij. Daarnaast wordt ingezet op alcoholmatiging in sport- en clubverband. Ook wordt voorlichting en ondersteuning aangeboden voor signalering van problematisch alcoholgebruik door de spoedeisende hulp. Deze en andere preventieve programma’s maken onderdeel uit van de nota volksgezondheid. Indien nodig worden mensen met gezondheidsproblemen toegeleid naar passende begeleiding of hulp.

Advies verdere inzet

Om de effecten van de inspanningen te vergroten is het aan te bevelen om de integrale aanpak tabakspreventie en lokaal alcoholbeleid als prominente thema’s in de nota volksgezondheid te continueren. Een integrale aanpak behelst samenwerken met regelgeving en handhaving. En vooral ook preventief samenwerken met partijen waar de (risico)doelgroepen te vinden zijn.

Een effectieve aanpak vraagt een lange adem. Een integrale aanpak is ook in lijn met de prioriteit die landelijk aan dit onderwerp wordt gegeven. Daarbij moet rekening gehouden worden met de redenen van het gebruik van genotmiddelen, de risico’s van de verschillende middelen en de levensfase waarin deze middelen gebruikt worden.

Integraal gemeentelijk tabaks- en alcoholbeleid beschrijft de:

  • Lokale probleemanalyse
  • Beleidsfocus en doelen
  • En de pijlers:
    • Voorlichting en educatie
    • Advies en ondersteuning
    • Fysieke en sociale omgeving
    • Regelgeving, toezicht en handhaving

Referenties

  1. Tabak, alcohol en drugs
  2. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2018), Van verschil naar potentieelwww.wrr.nl/publicaties/policy-briefs/2018/08/27/van-verschil-naar-potentieel.-een-realistisch-perspectief-op-de-sociaaleconomische-gezondheidsverschillen
  3. Gezondheidsenquête 2016, GGD Haaglanden - gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/den-haag/themas/leefstijl/roken
  4. Volksgezondheid en Zorg - Alcoholgebruik en Gezondheid - www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/alcoholgebruik/cijfers-context/gevolgen#node-alcoholgebruik-en-gezondheid.
Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties