Gezondheidsmonitor
2 Participatie.svg

Mensen met weinig gezondheidsvaardigheden hebben moeite om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen. Geschat wordt dat 29-54% van de Nederlanders weinig gezondheidsvaardigheden heeft1. Een belangrijke aanwijzing voor gezondheidsvaardigheden is laaggeletterdheid. En dat is weer af te leiden uit het aantal jaren onderwijs (tot mbo- niveau 1 of minder dan tien jaar onderwijs in het land van herkomst)2. Naast het bevorderen van leefstijl heeft Delft ook aandacht voor gezondheidsvaardigheden en taalvaardigheid. Dit is ook onderdeel van haar beleid.

Het Nivel beschrijft dat mensen met lage gezondheidsvaardigheden gemiddeld een slechtere gezondheid hebben, minder goede ervaringen met de zorg hebben en meer kosten maken3. Gezondheidsvaardigheden zijn belangrijk, omdat wordt verwacht dat mensen eigen verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid. Daarnaast draagt het bevorderen van gezondheidsvaardigheden bij aan het verkleinen van gezondheidsachterstanden.

In Delft komen lage gezondheidsvaardigheden vooral voor bij statushouders, ouderen, expats en mensen met een lage sociaal-economische status. Het is goed te realiseren dat een derde van de hoog opgeleiden lage gezondheidsvaardigheden heeft4. Bovendien kunnen bij mensen die gezondheidsvaardig zijn deze vaardigheden (tijdelijk) lager zijn door hoge stress of ingrijpende situaties.

Meer cijfers over dit onderwerp
In Delft is 2,7% van de bevolking laaggeletterd. Een derde tot de helft van de Nederlanders heeft weinig gezondheidsvaardigheden. Onder laagopgeleiden heeft het merendeel slechte gezondheids-vaardigheden, onder hoogopgeleiden een derde.
Zie de Gezondheidsmonitor

Europees onderzoek laat zien dat programma’s ter verbetering van gezondheidsvaardigheden vooral effectief zijn als ze zich niet alleen richten op kennis, maar vooral ook op het oefenen in de praktijk5.

Bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden is het belangrijk om de doelen en stapjes in een gezondheidsprogramma goed af te stemmen op de mogelijkheden van de persoon zelf. Het bereiken van relatief kleine doelen creëert een positief gevoel over het eigen kunnen en motiveert om met het programma verder te gaan6. Een speciale plek in de groep mensen met lage gezondheidsvaardigheden is weggelegd voor de groep laaggeletterden.

Samenwerkingspartners kunnen zijn: bibliotheken, welzijnsorganisaties, jeugdgezondheidszorgorganisaties, GGD Haaglanden, zorgbelang, huisartsen, asielzoekerscentra, verzorgingshuizen, wijkzorgorganisaties, ziekenhuizen, consultatiebureaus, verloskundigenpraktijken, vluchtelingenbegeleiding, taalscholen en andere onderwijsinstellingen.

'Gezondheidsvaardige organisaties' maken het mensen gemakkelijk hun weg te vinden binnen de organisatie of het zorgstelsel, om aangeboden gezondheidsinformatie te begrijpen en toe te passen, en optimaal gebruik te maken van de ondersteuning en zorg (Brach et al., 2012)7. Dit betekent onder meer dat iedereen in de organisatie zich bewust is van beperkte gezondheidsvaardigheden en dat dit is ingebed in beleid en werkprocessen. In een gezondheidsvaardige organisatie is informatiemateriaal begrijpelijk en sluit deze aan op het begripsniveau rond gezondheid, online en offline, voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.

Advies verdere inzet

Het versterken van gezondheidsvaardigheden krijgt in Delft ook de aandacht vanuit de gemeente in samenwerking met diverse (regionale) organisaties als ZEL (Zorg Eerste Lijn), Delft voor Elkaar en GGD Haaglanden. Het is goed als deze activiteiten worden voortgezet. Daarnaast kan Delft er naar streven dat relevante organisaties in hun aanbod en communicatie zelf ‘gezondheidsvaardige organisaties’ zijn. Dit betekent dat hun communicatie is ingericht op mensen met lage taal- en gezondheidsvaardigheden.

Voor gezondheidsbevordering gericht op mensen met lage gezondheidsvaardigheden of voor gezonde leefstijlprojecten zetten meerdere landelijke organisaties zich in. Voorbeelden hiervan zijn Pharos8, waar Delft als GIDSgemeente bij aangesloten is, Tel mee met Taal9 en GGD GHOR Nederland10. Daarnaast kan Delft overwegen zich aan te sluiten bij de Alliantie gezondheidsvaardigheden11, waaraan meerdere organisaties zich hebben verbonden. Andere bronnen ter informatie kunnen zijn: volwassenenleren.nl12 en ProBiblio13.

Ook de Gezonde School kan bijdragen aan het vergroten van gezondheidsvaardigheden bij kinderen en ouders. Het door Pharos speciaal ontwikkelde lesprogramma Wereldreizigers14 kan ingezet worden voor de doelgroep statushoudende kinderen.

Referenties

  1. De verschillen in methode tussen studies om de gezondheidsvaardigheden te schatten, verklaren waarschijnlijk het grote verschil tussen beide schattingen. Gezondheidsmonitor 2018, GGD Haaglanden
  2. www.gezondheidsvaardigheden.nl/aan-de-slag/beleid/factsheet-gezondheidsvaardigheden
  3. Hijmans, M., Zwikker H., Van der Heide, I. & Rademakers, J. (2016). Kennisvraag: Zorg op maat: Hoe kunnen we de zorg beter laten aansluiten bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden. NIVEL
  4. Heide van der I, Wang J, Droomers M, Spreeuwenberg P, Rademakers J, Uiters E. The Relationship Between Health, Education, and Health Literacy: Results From the Dutch Adult Literacy and Life Skills Survey. Journal of Health Communication 2013, 18: 172–184
  5. Hijmans, M., Zwikker H., Van der Heide, I. & Rademakers, J. (2016). Kennisvraag: Zorg op maat: Hoe kunnen we de zorg beter laten aansluiten bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden. NIVEL
  6. Hibbard, J.H. & Mahoney, E. (2010). Toward a theory of patient and consumer activation. Patient education and counseling, 78 (3), p. 377–381
  7. NIVEL, 2016, Brach et al., 2012
  8. www.gezondin.nu
  9. www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/03/06/actieprogramma-tel-mee-met-taal
  10. www.ggdghorkennisnet.nl/thema/gezondheidsvaardigheden/publicaties/publicatie/3931-handreiking-voor-de-aanpak-van-laaggeletterdheid
  11. www.gezondheidsvaardigheden.nl
  12. Gezondheidsvaardigheden zijn basisvaardigheden - volwassenenleren.nl/gezondheidsvaardigheden-zijn-basisvaardigheden
  13. Gezondheidsvaardigheden, taal en de Bibliotheek - www.bibliotheekenbasisvaardigheden.nl/dam/bestanden/algemeen/gezondheidsvaardigheden-en-de-bibliotheeka4v4.pdf
  14. www.pharos.nl/training/wereldreizigers

 

Deel dit artikel
Print dit artikel
Download meerdere kernboodschappen en publicaties