Gezondheidsmonitor
7 Kwetsbaar.svg

Deze tekst beschrijft het voorkomen van huiselijk geweld bij volwassenen (19 tot en met 64 jaar) en het voorkomen van ouderenmishandeling (65 jaar en ouder) gebaseerd op de Gezondheidsenquête 2016.6 Vervolgens wordt het aantal bij Veilig Thuis geregistreerde meldingen van huiselijk geweld en het aantal opgelegde huisverboden gepresenteerd.7,8

Volwassenen (19 tot en met 64 jaar)

Hogere prevalentie van huiselijk geweld in Den Haag

Tabel 1. Percentage inwoners (19 tot en met 64 jaar) dat ooit, het afgelopen jaar, of de afgelopen vijf jaar slachtoffer is geweest van huiselijk geweld. Den Haag, G3a en Haaglanden, 2016.
DH_7.3_HuiselijkGeweld_T1.png

Het percentage huiselijk geweld in Den Haag is hoger dan in de G3 en Haaglanden (tabel 1). Dit geldt zowel voor het ooit, het afgelopen jaar of de afgelopen vijf jaar slachtoffer geweest zijn van huiselijk geweld.

De vaakst voorkomende vorm van huiselijk geweld is psychisch geweld

De vorm van huiselijk geweld die het vaakst genoemd wordt is psychisch geweld (76%), gevolgd door lichamelijk geweld (63%). Van de respondenten geeft 14% aan ooit seksueel misbruikt te zijn. In de helft (50%) van de gevallen is er sprake van meerdere vormen van huiselijk geweld. Wanneer er sprake is van één vorm van huiselijk geweld gaat het in 55% van de gevallen om psychisch geweld en in 36% om lichamelijk geweld. Is er sprake is van meerdere vormen van huiselijk geweld tegelijk, dan gaat het vrijwel altijd om zowel psychisch (97%) als lichamelijk geweld (90%).

Daders van huiselijk geweld vaak ex-partners en (stief) ouders

Plegers van huiselijk geweld zijn het vaakst de ex-partner (38%), gevolgd door de (stief)ouders (30%) en een ander familielid (20%). De partner is in 14% van de gevallen de pleger van geweld. In 21% gaat het om meerdere daders.

Meer mensen ‘ooit slachtoffer van huiselijk geweld’ dan in voorgaande jaren

Het percentage inwoners van Den Haag dat antwoordt ooit slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld is in 2016 significant hoger dan in de voorgaande jaren (tabel 2). Dit opvallende verschil is niet goed te verklaren.

Tabel 2. Percentage inwoners (19 tot en met 64 jaar) in Den Haag dat ooit, het afgelopen jaar, of de afgelopen vijf jaar slachtoffer is geweest van huiselijk geweld. Den Haag, 2008-2016
DH_7.3_HuiselijkGeweld_T2.png

Risicogroepen huiselijk geweld: vrouwen, alleenstaanden en lage SES-groepen

Niet iedereen loopt dezelfde kans slachtoffer te worden van huiselijk geweld. Vrouwen rapporteren ongeveer twee keer vaker ooit slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld dan mannen (19% versus 10%; tabel 3). Ditzelfde geldt voor recenter huiselijk geweld. Alleenstaanden of gescheiden personen hebben in vergelijking met gehuwden of samenwonenden een twee keer hogere kans ooit geconfronteerd te zijn geweest met huiselijk geweld. Vooral Haagse bewoners met een Surinaamse of een overig niet-westerse afkomst zijn vaker slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Dit geldt zowel voor de vraag of er ooit sprake is geweest van huiselijk geweld als voor de vraag naar huiselijk geweld in het afgelopen jaar.

Er bestaat een duidelijke samenhang tussen opleiding en het recent of in het verleden slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld. Naarmate mensen minder opleiding hebben genoten, zijn ze vaker slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Ditzelfde geldt voor mensen met de laagste inkomens of die moeite hebben met rondkomen.

Tabel 3. Percentage inwoners (19 tot en met 64 jaar) dat ooit, of het afgelopen jaar (recent)
slachtoffer is geweest van huiselijk geweld naar achtergrondkenmerken. Den Haag 2016.
DH_7.3_HuiselijkGeweld_T3.png
  • Etnische afkomst
  • Opleiding
  • Huishoudinkomen
  • Wijk

Ouderenmishandeling (65 jaar en ouder)

Verbaal geweld en financiële benadeling voornaamste vormen van huiselijk geweld tegen ouderen

In de gezondheidsenquête 2016 is voor het eerst apart aandacht besteed aan geweld tegen ouderen. Figuur 1 laat het voorkomen zien van de verschillende vormen van recente oudermishandeling (laatste 12 maanden) in Den Haag en Haaglanden.

Figuur 1. Percentage ouderenmishandeling (65 jaar en ouder) in het afgelopen jaar naar de verschillende vormen van mishandeling Den Haag 2016
DH_7.3_HuiselijkGeweld_F1.png (1)

Bij ouderenmishandeling komt psychische mishandeling in de vorm van beledigen en treiteren het vaakst voor (4,8%), gevolgd door financiële benadeling (2%) en beperking van de vrijheid (1%). De overige vormen van huiselijk geweld tegen ouderen treffen minder dan 1% van de ouderen. Opgeteld blijkt dat 6,5% van de ouderen geconfronteerd wordt met een of meer vormen van huiselijk geweld: 5% met één vorm van geweld en 1,5% met twee of meer vormen van huiselijk geweld. De verschillen tussen Den Haag en Haaglanden zijn niet significant.

Risicogroepen ouderenmishandeling: moeite met rondkomen, lager inkomen en Marokkaanse of Surinaamse afkomst.

Huiselijk geweld bij ouderen komt vaker voor bij ouderen die moeite hebben met rondkomen (14%) en bij ouderen van Marokkaanse of Surinaamse afkomst (12%) (Tabel 4).

Tabel 4. Percentage inwoners 65 jaar en ouder dat de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geweest van enige vorm van ouderenmishandeling naar achtergrondkenmerken. Den Haag 2016.
DH_7.3_HuiselijkGeweld_T4.png
  • Etnische afkomst
  • Opleiding
  • Huishoudinkomen
  • Wijk

In de gezondheidsenquête van 2012 werd, anders dan in 2016, alleen gevraagd of iemand in de afgelopen 5 jaar slachtoffer was geweest van huiselijk geweld. Deze vraag werd door slechts 0,5% van de ouderen bevestigend beantwoord. Mogelijk dat veel ouderen die worden beledigd, getreiterd, of financieel worden benadeeld zichzelf niet beschouwden als slachtoffer van huiselijk geweld.

Meldingen bij VEILIG THUIS (alle leeftijden)

Per 1 januari 2015 zijn de Steunpunten Huiselijk Geweld (SHG) en het Advies-en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) in Haaglanden samengevoegd in Veilig Thuis. Het doel hiervan was dat er meer samenhang en samenwerking zou komen in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Veilig Thuis is het centrale advies- en meldpunt voor iedereen die met huiselijk geweld en/ of kindermishandeling te maken heeft of krijgt. Niet alleen voor slachtoffers en plegers, maar ook voor bezorgde omstanders en professionals.

Het CBS verzamelt alle gegevens over meldingen en adviezen die door de AMHK’s (Veilig Thuis) worden gegeven. Tabel 5 laat de CBS-cijfers voor 2016 voor Haaglanden zien.7

Tabel 5. Aantal meldingen en adviezen door Veilig Thuis. De getallen zijn absolute aantallen met het % van het totaal tussen haakjes. Haaglanden 2016.
DH_7.3_HuiselijkGeweld_T5.png

In 58% van de meldingen huiselijk geweld bij Veilig Thuis gaat om kindermishandeling

In 2016 waren er 11.922 contacten (meldingen plus adviezen) met Veilig Thuis over huiselijk geweldsituaties. Het merendeel van de meldingen (77%) werd door de politie gedaan, terwijl deze zelden (4%) om advies vroeg. Bij andere melders dan de politie gaat het in 74% van de gevallen om een advies en in 26% om een melding. Den Haag is verantwoordelijk voor het hoogste aantal contacten over huiselijk geweld (61%), terwijl Zuid Holland West dit voor 30% is.7 Uit de CBS-cijfers blijkt dat bij 72% van zowel de meldingen als de adviezen kinderen betrokken zijn, waarbij het in het merendeel van deze gevallen (89% van de adviezen en 81% van de meldingen) alleen om kindermishandeling gaat. In geval van de meldingen betekent dit dat 58% (81% van 72%) gaan over alleen kindermishandeling. In de overige gevallen gaat het om huiselijk geweld zonder kinderen of een combinatie. Bij meldingen huiselijk geweld gaat het vooral om psychisch geweld (33%), kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld (31%), pedagogische verwaarlozing (25%) en lichamelijke mishandeling (25%).8

Huisverboden

In 2009 is de Wet Tijdelijk Huisverbod van kracht geworden. Deze wet betekent een invulling van een bestuursrechtelijke mogelijkheid om (potentiële) plegers van huiselijk geweld tien dagen uit huis te plaatsen en tegelijkertijd een hulpverleningstraject te starten. Deze periode kan verlengd worden tot 28 dagen als er sprake blijft van geweldsdreiging. In de praktijk handelt een meerderheid van de strafzaken om eenvoudige mishandeling (68%-73%), gevolgd door bedreiging (17%-19%). Psychisch geweld komt met 2% maar zeer weinig voor in de registratie van justitie. Een uithuisplaatsing is primair bedoeld om rust te creëren in een crisissituatie. In de praktijk vormt het vaak het startpunt van een zorgtraject waarin de verdachte en het slachtoffer hulp krijgen aangeboden. Op de korte termijn (2 jaar) lijkt het tijdelijk huisverbod een gunstige invloed te hebben op het aantal recidieven, op de wat langere termijn is dit gunstige effect niet langer waarneembaar.9

Na een aanvankelijk toename in het aantal huisverboden is er sinds 2012 landelijk sprake van een stagnatie en vervolgens een (lichte) afname.10

Tabel 6. Aantal huisverboden naar gemeente. Regio Haaglanden, 2015-2016.
DH_7.3_HuiselijkGeweld_T6.png

In Haaglanden is het aantal huisverboden na 2013 nog gestegen van 389 in 2013 naar 412 in 2014.11 Na 2014 is het aantal opgelegde huisverboden vrijwel gelijk gebleven: 419 in 2015 en 418 in 2016. 8

  1. Wat is huiselijk geweld? [online] bezocht op 31 jan 2018. Beschikbaar op URL: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/huiselijk-geweld/wat-huiselijk-geweld-is.
  2. MOVISIE Huiselijk geweld feiten en cijfers. Factsheet Uitgave Movisie november 2009 [online] beschikbaar op URL: https://www.huiselijkgeweld.nl/beleid/landelijk/huiselijk_geweld_mei_2009.
  3. Dijk van T, Veen M, Cox E. Slachtofferschap van huiselijk geweld: aard, omvang, omstandigheden en hulpzoekgedrag. WODC, Ministerie van Justitie. Intomart, 2010.
  4. Actieplan ‘Ouderen in veilige handen’. tk (2010/2011). Brief aan de Tweede Kamer van 11 maart 2011. Tweede Kamer, vergaderjaar 2010/2011, 29389, nr. 30.
  5. Plaisier I, Klerk de M (red.). Ouderenmishandeling in Nederland Inzicht in kennis over omvang en achtergrond van ouderen die slachtoffer zijn van ouderenmishandeling. Sociaal en Cultureel Planbureau. Den Haag; 2015.
  6. Klik hier voor meer informatie over de Gezondheidsenquête 2016.
  7. Kindermishandeling en huiselijk geweld 2016. [online] bezocht op 31 jan 2018. Beschikbaar op URL: https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2017/17/kindermishandeling-en-huiselijk-geweld-2016.
  8. Veilig Thuis. Intern rapport.
  9. Alberda DL, Boonmann C, Wartna BSJ. Strafrechtelijke recidive bij plegers van huiselijk geweld. Ontwikkeling in de terugval en lange termijneffect Wet tijdelijk huisverbod. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. Cahier 2015-13-3; 2015
  10. Kuppens J, Hardeman M, Ferwerda H. Tijd om te herijken? Naar een mogelijke aanpassing van de Wet tijdelijk huisverboden het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld. Bureau Beke; 2015.
  11. Vergadering College van B&W Den Haag 24-05-2016. Evaluatie tijdelijk huisverbod 2013 – 2015.
Deel dit artikel
Print dit artikel
Abonneer je op de RSS feed
Download meerdere kernboodschappen en publicaties

Over dit onderwerp

De term 'huiselijk geweld' verwijst naar de relatie tussen pleger en slachtoffer. Er is meestal sprake van een machtsverschil. Het slachtoffer is afhankelijk van de dader. Het gaat bij huiselijk geweld om lichamelijke, seksuele en psychische vormen van geweld.1 Omdat de term huiselijk niet verwijst naar de plaats waar het geweld plaatsvindt, maar naar de relatie tussen pleger en slachtoffer, zoals (ex)partner, gezins- en familieleden wordt het ook geweld in afhankelijkheidsrelaties genoemd. Vormen van huiselijk geweld zijn: (ex)partnergeweld, kindermishandeling en verwaarlozing, ouderenmishandeling, eergerelateerd geweld, huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap, genitale verminking, mishandeling van ouders door hun kinderen, mishandeling van adolescenten door ouders of leeftijdsgenoten.2

Huiselijk geweld is een ernstig volksgezondheids- en maatschappelijk probleem met grote gevolgen voor slachtoffers, vaak nog vele jaren nadat de gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Slachtoffers van huiselijk geweld kunnen ernstige lichamelijke klachten hebben waaronder lichamelijk letsel, spier- en gewrichtspijnen, hoofdpijn en onverklaarbare chronische buikklachten. Huiselijk geweld leidt vooral ook tot emotionele en psychische problemen, zoals nervositeit, angst, slaapproblemen, minderwaardigheidsgevoelens, faalangst, depressie, suïcidale gedachten en posttraumatische stressstoornis. Dat geldt vooral voor slachtoffers van seksueel geweld en voor vrouwen. Ook zijn er relatief veel problemen in de relationele sfeer; circa 85% van de slachtoffers van partnergeweld is gescheiden. De gevolgen van huiselijk geweld zijn duidelijk ernstiger voor slachtoffers die in de loop van de tijd met meerdere daders te maken hebben gehad, dan voor degenen die met één dader te maken hebben gehad. Bij de slachtoffers waar het geweld nog niet is gestopt, is vaker sprake van psychische problemen dan bij de groep waar het geweld wel gestopt is.3

Ouderenmishandeling is het handelen en het nalaten van handelen van al degenen die in een terugkerende persoonlijke of professionele relatie met de oudere (iemand van 65 jaar of ouder) staan, waardoor de oudere persoon lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid.4 Ouderenmishandeling onderscheidt zich van ander huiselijk geweld doordat de pleger niet per se uit de huiselijke kring hoeft te komen, maar ook een professionele zorgverlener kan zijn.5 Het kan gaan om intentionele mishandeling zoals bewuste financiële uitbuiting of seksueel misbruik, maar ook onbedoelde mishandeling zoals bij ontspoorde mantelzorg waarbij de mishandeling een gevolg is van overbelasting of onkunde van de mantelzorger of professional.